Phục hồi hệ sinh thái tự nhiên có thể giúp các đảo san hô chống chọi với nước biển dâng

Các đảo san hô vòng (atoll) nhiệt đới là một trong những dạng địa hình bị đe dọa nghiêm trọng nhất bởi sự nóng lên toàn cầu. Tuy nhiên, một nghiên cứu khoa học mới đây cho thấy nhiều hòn đảo sở hữu một "siêu năng lực" tiềm ẩn: hệ sinh thái khỏe mạnh có thể giúp chúng theo kịp tốc độ nước biển dâng.

Hệ sinh thái khỏe mạnh — "lá chắn" tự nhiên của đảo san hô

Theo Nick Graham, nhà sinh thái học biển tại Đại học Lancaster (Vương quốc Anh), người dẫn đầu nhóm nghiên cứu quốc tế khảo sát khả năng phục hồi của 28 đảo san hô vòng ở Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, những hòn đảo có thảm thực vật bản địa và quần thể chim biển phát triển mạnh là "các hệ thống tự nhiên năng động, có thể thay đổi và thích nghi với điều kiện môi trường nếu được trao cơ hội".

Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí Science Advances cho thấy việc phục hồi hệ sinh thái đảo san hô vòng sẽ củng cố khả năng phát triển của chúng. Cụ thể, chim biển vận chuyển chất dinh dưỡng từ đại dương mở và thải chúng xuống đảo dưới dạng phân chim (guano), từ đó nuôi dưỡng thực vật trên cạn, sinh vật biển và sự phát triển của san hô.

Vai trò của cá vẹt và thực vật bản địa

Quá trình này tạo thêm vật liệu cho việc xây dựng rạn san hô. Cá vẹt (parrotfish) và các loài sinh vật ăn san hô khác nghiền san hô chết thành cát, giúp duy trì bãi biển. Trong khi đó, các loài thực vật bản địa với mạng lưới rễ ăn sâu rộng khắp có tác dụng ổn định trầm tích, giữ cho nền đảo không bị xói mòn.

"Đây là những hệ thống có thể tự thích nghi nếu chúng ta để chúng được tự do làm điều đó."

Nói cách khác, một hòn đảo san hô vòng với hệ sinh thái nguyên vẹn không chỉ là nơi cư trú của các loài mà còn là một cỗ máy tự nhiên liên tục bồi đắp đất, giúp đảo "lớn lên" theo mực nước biển dâng.

Ý nghĩa đối với các quốc đảo nhỏ và khu vực ven biển

Phát hiện này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với các quốc đảo nhỏ và vùng lãnh thổ đang đối mặt trực tiếp với nguy cơ bị nhấn chìm do nước biển dâng. Thay vì chỉ dựa vào các giải pháp công trình như đê kè hay tường chắn sóng — vốn tốn kém và có thể gây tác động tiêu cực đến dòng chảy tự nhiên — việc bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái được xem là hướng tiếp cận bền vững và ít xâm lấn hơn.

Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng chìa khóa nằm ở việc "để yên" cho thiên nhiên vận hành: hạn chế khai thác quá mức, bảo vệ các loài chim biển và thực vật bản địa, đồng thời duy trì sức khỏe của rạn san hô. Khi các yếu tố này được đảm bảo, đảo san hô vòng có thể duy trì được sự cân bằng mong manh giữa tốc độ bồi đắp tự nhiên và tốc độ nước biển dâng.

Góc nhìn cho Việt Nam

Với đường bờ biển dài hơn 3.200 km cùng nhiều đảo và quần đảo, trong đó có các rạn san hô quan trọng như Trường Sa, Việt Nam cũng có thể rút ra bài học từ nghiên cứu này. Việc bảo vệ hệ sinh thái rạn san hô, thảm thực vật ven biển và các loài chim biển không chỉ là câu chuyện môi trường mà còn là chiến lược ứng phó dài hạn với biến đổi khí hậu và nước biển dâng — một thách thức ngày càng cấp bách đối với các cộng đồng ven biển và hải đảo của cả nước.

Nghiên cứu này mở ra một hướng tiếp cận đầy hy vọng: đôi khi giải pháp tốt nhất trước mối đe dọa toàn cầu không nằm ở việc xây dựng thêm, mà ở việc trân trọng và phục hồi những gì thiên nhiên đã tạo ra.