Rocket Lab phản đối hợp đồng truyền thông sao Hỏa trị giá 700 triệu USD của Blue Origin

Rocket Lab đã chính thức khiếu nại lên Văn phòng Trách nhiệm Chính phủ Hoa Kỳ (GAO) về quyết định của NASA trao hợp đồng trị giá tới 700 triệu USD cho Blue Origin để xây dựng Mạng Truyền thông Sao Hỏa. Đây là lần hiếm hoi một đối thủ trực tiếp của tỷ phú Jeff Bezos đứng ra phản đối quyết định của cơ quan vũ trụ Mỹ.

NASA công bố trao hợp đồng vào đầu tháng 9, sau khi phát hành yêu cầu đề xuất hồi tháng 5. Theo đó, Blue Origin chịu trách nhiệm thiết kế, phát triển, tích hợp, phóng và vận hành Vệ tinh Truyền thông Sao Hỏa (MTO), đóng vai trò trạm chuyển tiếp liên lạc cho các sứ mệnh tới hành tinh đỏ.

Lý do khiếu nại

Rocket Lab lập luận rằng quyết định trao thầu của NASA có dấu hiệu không tuân thủ các tiêu chí điều kiện mà Quốc hội quy định. Ngoài ra, công ty này còn cho rằng quá trình đánh giá hồ sơ kỹ thuật của mình bị thực hiện thiếu nhất quán, kèm theo những khẳng định và kết luận không chính xác.

"Quyết định trao thầu của NASA dường như không phù hợp với các tiêu chí điều kiện do Quốc hội ban hành. Bên cạnh đó, việc đánh giá mang tính trừng phạt đối với hồ sơ kỹ thuật của Rocket Lab cũng thiếu nhất quán, đưa ra những khẳng định và kết luận sai lệch."

Không phải lần đầu căng thẳng

Đây không phải lần đầu Rocket Lab bất đồng với cách NASA ra quyết định. Năm 2025, công ty từng bày tỏ thất vọng khi NASA từ chối đề xuất Mars Sample Return của họ — trong đó có cả một vệ tinh truyền thông sao Hỏa.

Khi đó, Richard French, Phó Chủ tịch Phát triển Kinh doanh và Chiến lược của Rocket Lab, chia sẻ với The Register rằng công ty mong muốn có sự dẫn dắt rõ ràng và ủng hộ cạnh tranh công bằng, bởi đó là cách để những ý tưởng tốt nhất xuất hiện.

Đáng chú ý, chính Blue Origin từng ở thế đối lập vào năm 2021, khi họ phản đối quyết định NASA trao hợp đồng phát triển tàu đổ bộ Mặt Trăng cho SpaceX. Khi đó, Blue Origin đệ đơn khiếu nại lên GAO, đưa ra ưu đãi giảm giá, thậm chí khởi kiện nhưng đều không thành công. Mãi đến năm 2023, công ty mới được NASA chọn làm nhà cung cấp tàu đổ bộ Artemis thứ hai với hợp đồng trị giá 3,4 tỷ USD.

Thiết kế MTO dựa trên nền tảng Blue Ring

Thiết kế MTO của Blue Origin dựa trên tàu vũ trụ Blue Ring, kết hợp động cơ đẩy lai điện mặt trời và hóa học, cùng 13 cổng gắn tải trọng bao gồm thiết bị khoa học và vệ tinh nhỏ.

Hiện nhiều tàu Blue Ring đang được sản xuất, và Blue Origin ước tính có thể chế tạo tới bốn phương tiện mỗi năm, với khả năng mở rộng nếu cần.

"Hợp đồng được trao này là minh chứng cho đội ngũ Blue Origin, những người đã xây dựng Blue Ring với đúng loại sứ mệnh như thế này trong đầu. Chúng tôi đã sẵn sàng, và phần cứng cũng vậy."

Tory Bruno, cựu lãnh đạo United Launch Alliance và hiện là Chủ tịch mảng an ninh quốc gia của Blue Origin (Blue National Security), đưa ra tuyên bố trên.

Góc nhìn cho độc giả Việt Nam

Cuộc cạnh tranh giữa các công ty vũ trụ tư nhân Mỹ ngày càng gay gắt khi NASA chuyển dần sang mô hình thuê ngoài. Với các quốc gia đang phát triển chương trình không gian như Việt Nam, bài học đáng chú ý là các tiêu chí đấu thầu minh bạch và cơ chế khiếu nại độc lập qua GAO giúp bảo đảm tính công bằng — điều mà các dự án công nghệ lớn trong nước cũng cần hướng tới.