Rủi ro từ AI khiến các hãng bảo hiểm dè chừng trách nhiệm pháp lý doanh nghiệp

Các hãng bảo hiểm đang ngày càng thận trọng trong việc chi trả cho những thiệt hại do AI gây ra, trong khi doanh nghiệp vẫn đổ xô triển khai công nghệ này mà chưa chắc chắn rằng hợp đồng bảo hiểm của mình có che chở hay không.

Tập đoàn RAND – một tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận của Mỹ – vừa công bố báo cáo chỉ ra khoảng cách giữa tốc độ ứng dụng AI trong doanh nghiệp và thị trường bảo hiểm rủi ro AI vẫn còn manh mún, đặc biệt tại Mỹ. Nếu AI trở thành lĩnh vực "không thể bảo hiểm", chính ngành công nghiệp AI sẽ buộc phải tiết chế tham vọng và mục tiêu doanh thu, còn khách hàng doanh nghiệp sẽ phải trì hoãn các dự án AI để tuân thủ nghĩa vụ ủy thác của mình.

Những rủi ro đã hiện hữu

RAND nhận định các tổn hại liên quan đến AI đã và đang xuất hiện, bao gồm: kết quả sai lệch hoặc gây hiểu nhầm, deepfake, xâm phạm quyền riêng tư, tranh chấp sở hữu trí tuệ, gian lận, lỗi sản phẩm và các quyết định mang tính phân biệt đối xử.

"Những tổn hại này tạo ra nhu cầu bảo hiểm nhưng lại không khớp gọn gàng với các loại hình bảo hiểm hiện có," báo cáo nhận xét.

Để minh họa mức độ rủi ro, báo cáo dẫn Cơ sở dữ liệu sự cố AI (AIIDB) – nơi ghi nhận các tổn hại hoặc nguy cơ tổn hại trên thực tế do AI tạo sinh gây ra. Tính đến thời điểm viết báo cáo, AIIDB liệt kê 713 sự cố được tổng hợp từ hơn 6.000 báo cáo, bao gồm cả các ứng dụng AI ngoài chatbot.

Phân loại theo nhóm sự cố AI tạo sinh gồm:

• Thông tin sai lệch và thao túng: 586 vụ
• Deepfake và phương tiện tổng hợp: 346 vụ
• Thông tin sai lệch do deepfake: 333 vụ
• Ảo giác và sai sót thực tế: 215 vụ
• Nội dung có hại: 92 vụ
• Lỗi của tác nhân tự trị: 84 vụ
• Rò rỉ quyền riêng tư và dữ liệu: 58 vụ
• Thiên kiến và phân biệt đối xử: 47 vụ
• Bản quyền và sở hữu trí tuệ: 20 vụ
• Khác và chưa phân loại: 14 vụ
• Gán sai nguồn AI: 7 vụ

Tổng số vượt quá 713 do một số sự cố thuộc nhiều nhóm cùng lúc. Ngoài ra còn khoảng 250 vụ kiện tại Mỹ liên quan đến AI, chủ yếu về bản quyền và sở hữu trí tuệ, nhưng cũng chạm đến quyền riêng tư, gian lận, sơ suất, trách nhiệm sản phẩm, phân biệt đối xử và bí mật thương mại.

Các hãng bảo hiểm phản ứng ra sao?

Không phải mọi hãng bảo hiểm đều từ chối chi trả. Tuy nhiên, một số động thái đáng chú ý cho thấy xu hướng thận trọng:

• W. R. Berkley đã đưa điều khoản loại trừ vào các sản phẩm bảo hiểm D&O (ban giám đốc và điều hành), E&O (sai sót và thiếu sót) và bảo hiểm trách nhiệm ủy thác, nhằm loại bỏ phạm vi chi trả cho "bất kỳ hành vi sử dụng, triển khai hoặc phát triển AI thực tế hay bị cáo buộc nào".
• Verisk/ISO – đơn vị có biểu mẫu chuẩn xuất hiện trong hơn 80% hợp đồng bảo hiểm tài sản và tai nạn tại Mỹ – hồi tháng 1/2026 đã giới thiệu ngôn ngữ tùy chọn để các hãng bảo hiểm loại trừ thương tích thân thể, thiệt hại tài sản và các tổn hại khác phát sinh từ AI tạo sinh.

Ở chiều ngược lại, những khoảng trống bảo hiểm đang được lấp đầy bởi các công ty mới và cũ tin rằng họ nắm được cách tính toán rủi ro.

Bài toán chưa có lời giải

RAND cho rằng để bịt khoảng trống thị trường, các nhà nghiên cứu chính sách, nhà môi giới, hãng bảo hiểm và tái bảo hiểm cần xây dựng một hệ thống phân loại chung để theo dõi sự cố và khiếu nại liên quan đến AI. Tổ chức này cũng muốn cơ quan quản lý các bang thúc đẩy một Thông báo Bảo hiểm AI để mọi bên đều rõ điều gì được chi trả và điều gì không.

RAND dự đoán bảo hiểm AI sẽ dần vượt khỏi khuôn khổ một sản phẩm đặc thù. Vấn đề chỉ là rủi ro cần được hiểu và định giá đúng – và điều đó sẽ cần thời gian.

Ngành công nghiệp AI có thể sẽ phải chịu một khoảng dừng mà chính họ từng kêu gọi, trong lúc các hãng bảo hiểm loay hoay định giá cho viễn cảnh... ngày tận thế.

Góc nhìn cho doanh nghiệp Việt Nam

Với các doanh nghiệp Việt Nam đang triển khai AI vào sản phẩm và vận hành, câu chuyện này là lời cảnh báo sớm. Hiện thị trường bảo hiểm trong nước chưa có sản phẩm riêng cho rủi ro AI, nghĩa là khi xảy ra sự cố – từ chatbot trả lời sai gây thiệt hại cho khách hàng đến rò rỉ dữ liệu – doanh nghiệp gần như phải tự gánh chịu.

Do đó, các đội ngũ công nghệ nên chủ động ghi nhật ký (log) quyết định của hệ thống AI, thiết lập quy trình kiểm soát và lưu vết trách nhiệm, đồng thời đàm phán rõ ràng với đối tác bảo hiểm về phạm vi liên quan đến AI ngay từ đầu – thay vì chờ đến khi sự cố xảy ra mới đi tìm câu trả lời.