Scale AI bị tố giám sát người lao động gán nhãn dữ liệu tại châu Âu

Tổ chức bảo vệ quyền riêng tư noyb vừa nộp năm đơn khiếu nại tại bốn quốc gia thành viên Liên minh châu Âu, cáo buộc công ty gán nhãn dữ liệu Scale AI của Mỹ theo dõi trái phép các cộng tác viên làm việc trên nền tảng Outlier. Vụ việc làm dấy lên lo ngại về một hình thức giám sát nơi làm việc mới trong thời đại trí tuệ nhân tạo, đồng thời tiếp thêm động lực cho phong trào chủ quyền số đang lan rộng khắp châu Âu.

Theo noyb, các cộng tác viên của Outlier thực hiện công việc gán nhãn dữ liệu, đánh giá câu trả lời do AI tạo ra và nhiều tác vụ khác nhằm cải thiện các mô hình AI. Khách hàng của Scale AI bao gồm những tên tuổi lớn như OpenAI, xAI, Anthropic, Google cùng chính phủ Mỹ.

Bị cáo buộc theo dõi liên tục và thu thập dữ liệu quá mức

Điểm gây tranh cãi lớn nhất nằm ở cách Scale AI xác minh danh tính và giám sát hoạt động của cộng tác viên. Theo noyb, công ty này đã thuê Persona – một dịch vụ xác minh danh tính – thu thập dữ liệu sinh trắc học để xác nhận danh tính người lao động, đồng thời gom cả địa chỉ IP, thông tin thiết bị, dữ liệu vị trí, địa chỉ nhà và dữ liệu tín dụng.

Nghiêm trọng hơn, noyb cáo buộc Scale AI theo dõi cộng tác viên bằng cách thu thập dữ liệu hệ thống và hoạt động trên thiết bị – kể cả những hoạt động ngoài phạm vi công việc – rồi chuyển dữ liệu này cho bên thứ ba như LinkedIn, TikTok, Facebook và các dịch vụ phân tích khác với tần suất có thể lên tới vài giây một lần.

"Việc theo dõi liên tục và trên diện rộng như vậy trong lúc làm việc thực sự đi ngược lại mọi kỳ vọng hợp lý," bà Lisa Steinfeld Leiser, luật sư bảo vệ dữ liệu của noyb, nhận định. "Tại sao LinkedIn hay Facebook lại cần biết bạn đang làm nhiệm vụ nào?"

Ông Thomas Le Bonniec, nhà nghiên cứu xã hội học tại nhóm nghiên cứu quyền riêng tư DIPLab (Pháp), đồng tác giả báo cáo về hoạt động thu thập dữ liệu của Outlier, cho rằng đây là vấn đề đáng báo động:

"Công việc trên nền tảng dường như là mảnh đất màu mỡ cho một kiểu giám sát nơi làm việc hoàn toàn mới. Điều này sẽ bị coi là không thể chấp nhận ở bất kỳ hình thức lao động nào khác tại Liên minh châu Âu."

Năm đơn khiếu nại tại bốn quốc gia

Noyb đã nộp đơn khiếu nại tại Pháp, Ý, Hà Lan và Áo, lập luận rằng Scale AI không có cơ sở pháp lý để cài đặt phần mềm theo dõi trên thiết bị của cộng tác viên. Công ty Mỹ còn bị cáo buộc vi phạm các quy định của GDPR về nguyên tắc tối thiểu hóa dữ liệu, tức chỉ được thu thập những thông tin thật sự cần thiết cho mục đích cụ thể.

Các đơn khiếu nại cũng cho rằng Scale đã vi phạm quyền truy cập dữ liệu theo GDPR khi phớt lờ yêu cầu của người khiếu nại về việc xem lại các bản ghi dữ liệu mà công ty lưu trữ về họ. Noyb kêu gọi cơ quan bảo vệ dữ liệu các nước tiến hành điều tra đầy đủ và nếu cần thiết sẽ xử phạt Scale AI.

Phản hồi từ Scale AI

Phía Scale AI bác bỏ các cáo buộc, khẳng định với chúng tôi rằng các kết luận trong báo cáo là "vô căn cứ và không chính xác". Công ty cho biết:

"Các hoạt động của Outlier đều được công khai minh bạch với người đóng góp và có sự đồng ý của họ. Chúng tôi sử dụng các công cụ tiêu chuẩn để xác minh danh tính, ngăn chặn gian lận, bảo vệ thông tin dự án mật và đảm bảo thanh toán chính xác."

Bối cảnh: chủ quyền số và ranh giới của lao động AI

Vụ việc phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn: phong trào chủ quyền số đang ngày càng mạnh tại châu Âu, khi khối này nhận ra rằng việc phụ thuộc hoàn toàn vào các công ty công nghệ Mỹ có thể không còn là lựa chọn có lợi.

Đối với người đọc Việt Nam, câu chuyện này cũng đáng lưu tâm. Việt Nam đang là một trong những thị trường cung cấp nhân lực gán nhãn dữ liệu cho các dự án AI toàn cầu, với số lượng lớn người lao động tham gia các nền tảng quốc tế. Trong khi Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân đã có hiệu lực, câu hỏi về việc phần mềm theo dõi trên thiết bị cá nhân của cộng tác viên có hợp pháp hay không vẫn còn nhiều khoảng trống pháp lý cần làm rõ.

Vụ Scale AI có thể trở thành tiền lệ quan trọng cho cách các nhà lập pháp xử lý vấn đề giám sát nơi làm việc trong nền kinh tế nền tảng AI – một lĩnh vực mà ranh giới giữa công việc và đời tư ngày càng trở nên mong manh.