Seattle cấm định giá giám sát trong bán tạp hóa

Hội đồng Thành phố Seattle vừa thông qua Đạo luật Định giá Công bằng và Minh bạch (CB 121267), một dự luật mang tính bước ngoặt nhằm cấm hình thức định giá cá nhân hóa trong bán tạp hóa. Nếu được Thị trưởng Wilson ký ban hành, Seattle sẽ trở thành thành phố đầu tiên trên toàn nước Mỹ áp dụng lệnh cấm này.

Định giá giám sát là gì?

Định giá giám sát (surveillance pricing) là chiến thuật sử dụng dữ liệu cá nhân của người tiêu dùng để thay đổi mức giá mà họ nhìn thấy. Dữ liệu này có thể bao gồm:

• Lịch sử duyệt web
• Vị trí thời gian thực
• Suy đoán về thu nhập, quy mô gia đình
• Tình trạng sức khỏe và nhiều thông tin khác

Dự luật mới của Seattle cấm các doanh nghiệp dùng những dữ liệu này để điều chỉnh giá tạp hóa và các mặt hàng thiết yếu. Đồng thời, luật vẫn cho phép nhiều hình thức giảm giá, nhưng yêu cầu minh bạch hơn về các chương trình ưu đãi và đặt ra giới hạn đối với việc lập hồ sơ người tiêu dùng.

"Không ai nên phải trả nhiều hơn cho những nhu cầu cơ bản chỉ vì một nhà môi giới dữ liệu đang lặng lẽ thu thập thông tin về những gì họ tìm kiếm trực tuyến, những gì họ dừng lại xem, thu nhập hay nơi họ đến", Grace Gedye, chuyên gia phân tích chính sách cấp cao tại Consumer Reports, nhận định. "Mức giá bạn nhìn thấy không nên khác nhau dựa trên việc bạn là ai."

Bối cảnh và các bang đã hành động

Seattle không phải là địa phương đầu tiên tại Mỹ ban hành lệnh cấm này. Trước đó, các bang Maryland, Connecticut và New Jersey đã ký ban hành luật cấm định giá giám sát. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên một thành phố tự mình thông qua quy định tương tự.

Consumer Reports đã cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho Văn phòng Thị trưởng trong suốt quá trình xây dựng chính sách, tham gia điều trần và gửi thư ủng hộ dự luật.

Những cuộc điều tra đáng chú ý

Các cuộc điều tra gần đây của Consumer Reports đã phơi bày mức độ phổ biến của định giá giám sát:

• Tháng 5/2025: Điều tra thực tiễn dữ liệu của Kroger cho thấy chuỗi bán lẻ này thu thập hồ sơ dữ liệu khổng lồ cho từng khách hàng, bao gồm suy đoán về thu nhập, quy mô gia đình, trình độ học vấn và giới tính. Một khách hàng yêu cầu cung cấp dữ liệu theo luật riêng tư của bang đã nhận được hồ sơ dài 62 trang.

• Tháng 12/2025: Consumer Reports phối hợp với Groundwork Collaborative và More Perfect Union công bố điều tra về chiến thuật định giá của Instacart. Gần 400 người tiêu dùng được yêu cầu mua cùng một giỏ hàng tại cùng thời điểm. Kết quả phân tích cho thấy người tiêu dùng được báo giá khác nhau cho cùng sản phẩm từ cùng cửa hàng. Các thử nghiệm thuật toán của Instacart có thể tạo ra chênh lệch giá lên tới 23% với một số sản phẩm, khiến các gia đình tốn thêm hơn 1.200 USD mỗi năm. Sau đó, Instacart tuyên bố chấm dứt chương trình này, nhưng vẫn cho phép các đối tác bán lẻ và thương hiệu thực phẩm thử nghiệm các hình thức khuyến mãi khác nhau.

• Điều tra mới nhất về Uber và Lyft cho thấy hai nền tảng này thường xuyên tính giá khác nhau đáng kể cho cùng một chuyến đi được đặt gần như cùng thời điểm. Cả hai ứng dụng cũng thường xuyên quảng cáo mức giảm giá so với giá gốc có dấu hiệu bị đẩy lên cao.

Ý nghĩa với người dùng công nghệ

Với người tiêu dùng Việt Nam, câu chuyện này là lời cảnh báo đáng lưu tâm khi các nền tảng thương mại điện tử và giao đồ ăn trong nước ngày càng ứng dụng thuật toán định giá động. Dữ liệu hành vi, vị trí và thói quen mua sắm đang trở thành tài sản quý giá, và ranh giới giữa cá nhân hóa ưu đãi và bóc lột thông tin người dùng rất mong manh.

Việc Seattle tiên phong lập pháp ở cấp thành phố cho thấy các nhà quản lý đang dần nhận ra rằng minh bạch thuật toán không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là vấn đề công bằng xã hội.