Siêu máy tính mạnh nhất châu Âu chính thức nhận chip nội địa Rhea1

Châu Âu vừa đạt một cột mốc quan trọng trong tham vọng tự chủ công nghệ của mình. Hôm thứ Ba, nhà thiết kế chip người Pháp SiPearl đã bắt đầu bàn giao các CPU Rhea1 cho Bull — đơn vị chịu trách nhiệm xây dựng hệ thống — để tích hợp vào JUPITER, siêu máy tính mạnh nhất của Liên minh châu Âu.

Đây không chỉ là một thương vụ cung ứng linh kiện thông thường, mà còn là tuyên ngôn về chủ quyền số: lần đầu tiên một siêu máy tính hàng đầu châu Âu được trang bị dòng chip do chính châu lục này thiết kế.

JUPITER đã đạt đỉnh cao nhờ chip Mỹ

JUPITER đi vào vận hành từ năm ngoái và trở thành siêu máy tính exascale đầu tiên của EU, hiện đang giữ vị trí thứ năm trong bảng xếp hạng Top500 các siêu máy tính mạnh nhất thế giới.

Tuy nhiên, thành tích đó chưa hề dựa trên silicon châu Âu. Phân khu Booster — phần mang lại kỷ lục cho EU — được vận hành bởi 24.000 superchip GH200 do gã khổng lồ GPU Nvidia sản xuất. Đây là thế hệ tiền thân của dòng Grace Blackwell dùng trong các hệ thống rack AI hiện nay, với mỗi superchip gồm một CPU Grace và một GPU H200.

Trong khi đó, phần Booster chỉ là một mảnh ghép của hệ thống JUPITER tổng thể. Các chip của SiPearl sẽ đảm nhận một phân khu chỉ dùng CPU riêng biệt.

Rhea1: Vũ khí bản địa dù đã phần nào lỗi thời

Rhea1 được phát triển trong nhiều năm và là dấu mốc cho kỷ nguyên siêu máy tính có chủ quyền.

Rhea1 được xây dựng trên thiết kế lõi Neoverse V1 của Arm, nên so với thời điểm hiện tại, con chip này đã phần nào lộ rõ dấu hiệu lỗi thời. Ngay cả CPU Grace trong phần Booster cũng đã dùng lõi V2 mới hơn. Dù vậy, Rhea1 vẫn rất đáng chú ý.

Với 61 tỷ transistor và 80 lõi, con chip này được thiết kế riêng cho các tác vụ HPC và khoa học — nhóm công việc vốn không phù hợp để đẩy hết sang GPU.

Ở nhiều khía cạnh, Rhea1 gợi nhớ đến Fujitsu A64FX — bộ vi xử lý từng đưa siêu máy tính Fugaku của Nhật Bản lên vị trí số một Top500 hồi đầu năm 2020.

Mỗi vi xử lý Rhea1 được trang bị:

• Bốn stack HBM2e với tổng dung lượng 64 GB, băng thông đạt 1,8 TB/s
• Bốn kênh bộ nhớ DDR5 song song cùng HBM

Nhiều tác vụ HPC hưởng lợi lớn từ tỷ lệ băng thông bộ nhớ trên FLOPS cao. Đây chính là lý do các hệ thống như Fugaku từng đạt thứ hạng rất cao ở bài đo HPCG so với vị trí của nó ở bài đo HPL vốn phổ biến hơn.

"Băng thông bộ nhớ cao của nó đặc biệt phù hợp với các ứng dụng cần truy cập hiệu quả vào khối lượng dữ liệu lớn. Việc đưa công nghệ vi xử lý châu Âu này vào JUPITER là một bước quan trọng để giúp cộng đồng khoa học tiếp cận những năng lực đó." — Thomas Lippert, giám đốc Trung tâm Siêu máy tính Jülich

Ý nghĩa với tham vọng chủ quyền số của EU

Với Anders Dam Jensen, giám đốc điều hành của EuroHPC JU, sự kiện bàn giao này là bước ngoặt lớn.

"Thành tựu này cho thấy châu Âu có thể làm được gì khi kết hợp nghiên cứu, công nghiệp và hạ tầng đẳng cấp thế giới để xây dựng một hệ sinh thái HPC châu Âu vững mạnh hơn."

Khi hoàn thiện, phân khu CPU của JUPITER sẽ lấp đầy 1.300 node với tổng cộng 2.600 vi xử lý, ước tính đạt hiệu năng khoảng 5 petaFLOPS. Con số này nghe có vẻ nhỏ bé so với phần Booster, nhưng vẫn giữ vai trò quan trọng vì không phải tác vụ nào cũng tận dụng được sức mạnh tính toán GPU.

Không chỉ dừng ở JUPITER

Rhea1 không phải chiến thắng duy nhất của SiPearl. Siêu máy tính Alice Recoque dự kiến sẽ sử dụng thế hệ chip kế nhiệm Rhea2 cho phân khu CPU, kết hợp với bộ tăng tốc AMD MI430X cho phân khu GPU.

Với độc giả Việt Nam, câu chuyện này mang nhiều hàm ý. Việc châu Âu kiên trì theo đuổi chip bản địa cho hạ tầng tính toán hiệu năng cao cho thấy chủ quyền công nghệ đang trở thành ưu tiên chiến lược toàn cầu — một bài học đáng tham chiếu khi Việt Nam đang từng bước định hình chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn và AI quốc gia.