Starfish Space và tham vọng giải cứu quỹ đạo Trái Đất bằng tàu vũ trụ Otter

Hai cựu kỹ sư của Blue Origin đang chuẩn bị cho lần phóng đầu tiên của tàu vũ trụ Otter sau bảy năm miệt mài phát triển. Câu chuyện của họ không chỉ là một dự án khởi nghiệp công nghệ vũ trụ, mà còn là một canh bạc nhằm bảo vệ quỹ đạo Trái Đất khỏi nguy cơ bị lấp đầy bởi rác không gian.

Từ Blue Origin đến giấc mơ giải cứu quỹ đạo

Năm 2019, Trevor Bennett — một kỹ sư từng làm việc vài năm tại Blue Origin — cùng người đồng nghiệp Austin Link quyết định thành lập Starfish Space. Ý tưởng ra đời từ những quan sát trực tiếp của họ tại Blue Origin, nơi họ chứng kiến tham vọng của các tỷ phú trong việc chế tạo những tên lửa khổng lồ và đưa hàng loạt vệ tinh lên quỹ đạo.

"Chúng tôi đâu biết thế giới sẽ dành cho mình những gì. Nhưng điều đó đã trở thành một phần câu chuyện của chúng tôi, thể hiện sự kiên cường trên chặng đường đã qua."

Chỉ vài tháng sau khi công ty được thành lập, đại dịch toàn cầu bùng phát và đóng băng mọi hoạt động. Dù vậy, Bennett và Link vẫn kiên trì theo đuổi câu hỏi lớn: loài người sẽ xử lý thế nào khi số lượng vệ tinh trên quỹ đạo tăng vọt? Liệu quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO) có thể được bảo tồn?

Otter — cỗ máy dịch vụ vệ tinh trên quỹ đạo

Giải pháp mà Starfish Space theo đuổi là Otter — một lớp tàu vũ trụ được thiết kế để tiếp cận, sửa chữa hoặc di chuyển các vệ tinh đang hoạt động. Thay vì để những vệ tinh hết nhiên liệu trở thành rác vĩnh viễn, Otter có thể kéo dài tuổi thọ của chúng, hoặc đưa chúng ra khỏi quỹ đạo một cách an toàn.

• Kéo dài tuổi thọ vệ tinh: tàu Otter có thể gắn vào vệ tinh đã cạn nhiên liệu và đóng vai trò như một động cơ đẩy mới.
• Di chuyển quỹ đạo: hỗ trợ đưa vệ tinh đến vị trí mong muốn mà không cần phóng thiết bị thay thế.
• Dọn dẹp rác không gian: chủ động loại bỏ những vật thể mất kiểm soát trước khi chúng gây va chạm dây chuyền.

Đây là lĩnh vực được gọi là dịch vụ vệ tinh trên quỹ đạo (in-orbit servicing), một thị trường được dự báo sẽ bùng nổ trong thập kỷ tới khi các chòm sao vệ tinh thương mại ngày càng dày đặc.

Bài toán cấp thiết của quỹ đạo tầm thấp

Quỹ đạo Trái Đất tầm thấp từng được xem là tài nguyên vô tận, nhưng thực tế ngày càng chật chội. Các chòm sao như Starlink của SpaceX hay OneWeb đã đưa hàng nghìn vệ tinh lên đó, và con số này vẫn tiếp tục tăng. Mỗi vệ tinh hết hạn sử dụng mà không được xử lý đúng cách sẽ trở thành một mối đe dọa bay với tốc độ hàng chục nghìn km/h.

Với Việt Nam, khi các dự án vệ tinh viễn thông và quan sát Trái Đất của chính phủ cũng như khu vực tư nhân đang dần hình thành, việc nắm bắt xu hướng quản lý và bảo trì vệ tinh trên quỹ đạo sẽ trở nên quan trọng. Các quốc gia có năng lực vũ trụ nhỏ như Việt Nam có thể hưởng lợi từ dịch vụ thuê ngoài thay vì tự phát triển toàn bộ hạ tầng.

Những thách thức phía trước

Việc phóng tàu Otter lần đầu mang theo áp lực đặc biệt. Như chính đội ngũ Starfish Space thừa nhận, luôn có một sự căng thẳng nhất định khi chứng kiến thứ gì đó bay lần đầu tiên. Một sai sót nhỏ trong quá trình tiếp cận và kết nối với vệ tinh mục tiêu cũng có thể khiến toàn bộ sứ mệnh thất bại.

Bên cạnh rủi ro kỹ thuật, công ty còn phải đối mặt với:

• Chi phí phóng vẫn ở mức cao, dù đã giảm đáng kể nhờ tên lửa tái sử dụng.
• Khung pháp lý quốc tế về dịch vụ trên quỹ đạo còn nhiều khoảng trống, đặc biệt khi tàu của nước này tiếp cận vệ tinh của nước khác.
• Cạnh tranh từ các công ty dịch vụ vệ tinh khác đang nhắm tới cùng phân khúc thị trường.

Dù vậy, câu chuyện của Starfish Space cho thấy một xu hướng đáng chú ý: sau nhiều thập kỷ tập trung vào việc đưa mọi thứ lên quỹ đạo, ngành công nghiệp vũ trụ đang dần chuyển sang giai đoạn quản lý, duy trì và dọn dẹp những gì đã ở đó. Đó có thể là chìa khóa để giữ cho không gian gần Trái Đất an toàn và bền vững trong nhiều thế hệ tới.