Startup chuyên xây dựng startup khác gọi vốn 100 triệu USD, dồn toàn lực vào AI vật lý

Một mô hình kinh doanh khá đặc biệt vừa nhận được sự hậu thuẫn tài chính lớn: đó là một công ty chuyên đi xây dựng các startup khác. UP.Labs, nay hoạt động dưới tên Vantora, vừa gọi thành công 100 triệu USD từ quỹ Silversmith Capital Partners.

Đây không phải là một vườn ươm (incubator), một chương trình tăng tốc (accelerator) hay một quỹ đầu tư mạo hiểm theo nghĩa thông thường. Vantora tự tay lập nên các công ty khởi nghiệp để giải quyết những bài toán cụ thể cho các khách hàng doanh nghiệp lớn.

Từ UP.Labs đến Vantora

Bốn năm trước, UP.Labs ra đời với sứ mệnh xây dựng startup nhằm giải quyết vấn đề cho các khách hàng tập đoàn như Alaska Airlines và Porsche, đồng thời hướng tới thị trường bên ngoài.

Giờ đây, sứ mệnh ấy vẫn được giữ nguyên nhưng có một thay đổi mang tính bước ngoặt. Nhà sáng lập kiêm CEO John Kuolt cho biết Vantora đang dịch chuyển sang mô hình "đường ống mua bán - sáp nhập độc quyền" (proprietary M&A pipeline).

Nói một cách dễ hiểu: Vantora vẫn xây dựng startup cho các đối tác tập đoàn, và chính các đối tác này sẽ đầu tư vào những công ty đó rồi trở thành khách hàng đầu tiên. Nhưng điểm khác biệt là các tập đoàn giờ đây có quyền thâu tóm luôn startup vào hoạt động kinh doanh cốt lõi — tức là giữ riêng cho mình thay vì đưa ra thị trường.

Vì sao lại là AI vật lý?

Sự thay đổi trong chiến lược đã dẫn đến việc Vantora dồn trọng tâm nhiều hơn vào các startup AI vật lý (physical AI) — nhóm công nghệ ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào máy móc, thiết bị và hệ thống công nghiệp thực tế.

Trước đây, Vantora từng phải gác lại nhiều ý tưởng mang tính chiến lược với đối tác tập đoàn, đơn giản vì chúng quá nhạy cảm để công khai ra bên ngoài.

"Chúng tôi đã bỏ lỡ những bài toán giá trị lớn nhất, những bài toán có tiềm năng lớn nhất vì lý do đó", Kuolt chia sẻ. "Hãy hình dung bạn là một công ty công nghiệp trong Fortune 100 và bạn cần nâng cấp toàn bộ phần cứng, máy móc của mình để vận hành tự động. Bạn phải sở hữu nó, nó phải thuộc chủ quyền của bạn, và bạn không thể phụ thuộc vào bên thứ ba để làm việc đó. Bạn cần sở hữu lớp trí tuệ đó. Họ sẽ không bao giờ cho phép chúng tôi bán nó cho đối thủ của họ."

Theo Kuolt, chính sự thay đổi này đã cho phép Vantora "mở khóa những use case AI vật lý lớn", kể cả với các khách hàng hiện hữu.

Một ví dụ điển hình: Vantora từng nảy ra ý tưởng dùng AI để thúc đẩy hoạt động kinh doanh cho đối tác J.B. Hunt — một trong những công ty vận tải đường bộ lớn nhất nước Mỹ.

"Họ nói rằng không đời nào có thể đưa ý tưởng này ra thế giới bên ngoài, nên chúng tôi đã bỏ qua", Kuolt kể lại. Giờ đây, với mô hình độc quyền mới, Vantora có thể theo đuổi chính ý tưởng đó.

Danh sách đối tác ngày càng mở rộng

Vantora khởi động năm 2022 với Porsche là đối tác tập đoàn đầu tiên. Kể từ đó, công ty đã cho ra đời nhiều startup phục vụ Porsche và ký kết hợp tác với hàng loạt tên tuổi lớn:

• Alaska Airlines — hãng hàng không Mỹ
• J.B. Hunt — tập đoàn vận tải
• Wabash — nhà sản xuất xe tải và container
• TDG — công ty mẹ của thương hiệu nội thất Ashley Furniture

Hiện Vantora cũng đang làm việc với một số khách hàng mới trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp và dầu khí, dù công ty từ chối tiết lộ danh tính.

Vantora giờ là một thực thể độc lập

Thời kỳ đầu, UP.Labs có mối liên hệ — tuy chưa từng về mặt tài chính — với quỹ đầu tư mạo hiểm Up.Partners. Hiện Vantora vẫn dùng chung văn phòng với quỹ này (có trụ sở tại California), nhưng theo Kuolt, đây đã là một thực thể độc lập.

Đáng chú ý, khoản đầu tư 100 triệu USD từ Silversmith chính là khoản đầu tư bên ngoài đầu tiên trong lịch sử công ty.

Ý nghĩa với thị trường công nghệ Việt Nam

Mô hình của Vantora gợi mở nhiều suy nghĩ cho thị trường khởi nghiệp Việt Nam, đặc biệt khi làn sóng AI vật lý đang nổi lên toàn cầu.

Thay vì xây dựng sản phẩm rồi đi tìm khách hàng, một số doanh nghiệp có thể chọn cách đi ngược: bắt tay với các tập đoàn sản xuất, logistics hay năng lượng lớn để đồng phát triển các giải pháp AI riêng, phục vụ đúng nhu cầu nội bộ của họ. Với các tập đoàn Việt Nam trong ngành sản xuất, cảng biển, năng lượng hay vận tải, đây có thể là hướng hợp tác đáng cân nhắc khi các bài toán tự động hóa bằng AI ngày càng trở nên cấp thiết.

Câu chuyện của Vantora cũng cho thấy một điều: dữ liệu và lớp trí tuệ vận hành của doanh nghiệp công nghiệp đang trở thành tài sản chiến lược không thể chia sẻ ra ngoài — và đó có thể chính là mảnh đất màu mỡ tiếp theo cho các startup AI.