Tàu vũ trụ Voyager 1 bỗng "im lặng" vài ngày, NASA lo lắng tìm nguyên nhân

Voyager 1, con tàu vũ trụ đã du hành hơn bốn thập kỷ trong không gian liên sao, bất ngờ mất liên lạc với Trái Đất trong vài ngày giữa tháng 10/2026 trước khi tín hiệu được khôi phục. Sự cố khiến các kỹ sư NASA phải đau đầu tìm hiểu nguyên nhân, trong bối cảnh con tàu sắp chạm cột mốc tròn 50 năm hoạt động.

Chuỗi ngày "mất tăm" đáng lo ngại

Theo thông tin từ NASA, sự việc bắt đầu từ ngày 18/10 khi Mạng lưới Không gian Sâu (DSN) không thể phát hiện tín hiệu nào từ Voyager 1. Sang ngày 19/10, ở lần liên lạc theo lịch trình tiếp theo, tình hình vẫn không khá hơn.

Đây là thời điểm mà giới kỹ sư phải đặt ra câu hỏi lớn: liệu hành trình liên sao kéo dài hàng chục năm của con tàu đã thực sự kết thúc?

"Đây là lần đầu tiên chúng tôi thấy con tàu làm điều gì đó như thế này, nhưng chúng tôi cũng đang ở giai đoạn của sứ mệnh mà phải chuẩn bị cho những điều bất ngờ", Kareem Badaruddin, giám đốc sứ mệnh Voyager tại Phòng Thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của NASA, cho biết.

Tin tốt là đến ngày 20/10, tín hiệu đã xuất hiện trở lại. Tuy nhiên, các kỹ sư vẫn chưa rõ vì sao Voyager 1 tạm thời "câm lặng".

Dấu hiệu từ các động cơ đẩy

Theo phân tích sơ bộ, có vẻ như một nhóm động cơ đẩy đã ngừng hoạt động và các động cơ dự phòng được bật lên. Điều này có thể cho thấy máy tính trên tàu đã phát hiện ra sự cố và đưa con tàu vào chế độ an toàn (safe mode).

Với hai con tàu Voyager đã hoạt động gần nửa thế kỷ, mọi thứ đều diễn ra rất mong manh. Trước đó, Voyager 2 từng gặp sự cố định hướng ăng-ten vào năm 2023, còn Voyager 1 từng bất ngờ tắt một trong hai máy phát vô tuyến do tình trạng thiếu năng lượng.

Quy trình "Big Bang" để kéo dài tuổi thọ

Mới đây, hai con tàu sinh đôi Voyager đã trải qua một quy trình được đặt tên là "Big Bang". Trong quy trình này, các kỹ sư đã tắt một số thiết bị trên tàu và chuyển sang sử dụng các phương án thay thế tiêu thụ ít năng lượng hơn.

Kết quả là tuổi thọ của hai con tàu được kéo dài thêm vài năm, đồng thời trì hoãn việc phải tắt dần các thiết bị khoa học. Quy trình này được thực hiện thành công trên Voyager 2 trước, sau đó đến Voyager 1 vào tháng 9 vừa qua.

Khi cuộc chia ly là điều không thể tránh khỏi

Sự cố mất liên lạc ngắn ngủi vừa qua cũng là lời nhắc nhở rằng, dù đội ngũ kỹ sư có tài tình đến đâu, sứ mệnh Voyager rồi cũng sẽ có điểm kết thúc.

Theo Suzanne Dodd, giám đốc dự án Voyager, viễn cảnh kết thúc sẽ diễn ra như sau:

• Một ngày nào đó, DSN sẽ không còn nhận được tín hiệu từ tàu
• Đội ngũ sẽ vội vã kiểm tra để chắc chắn không phải lỗi từ mặt đất
• Họ sẽ lắng nghe trong nhiều tháng, trước khi chính thức tuyên bố sứ mệnh kết thúc
• Có thể một thông điệp tạm biệt sẽ được gửi đến vị trí cuối cùng mà con tàu được biết đến

"Chúng tôi sẽ chỉ có một ngày nào đó không nghe thấy tín hiệu từ DSN nữa, rồi chạy cuống cuồng kiểm tra xem có phải sự cố dưới mặt đất không", Dodd chia sẻ.

Cột mốc "một ngày ánh sáng"

May mắn thay, lần này tín hiệu đã trở lại, nên chưa cần đến thông điệp tạm biệt.

Trong vài tuần tới, Voyager 1 sẽ ở xa đến mức một lệnh gửi đi phải mất 24 giờ mới đến được con tàu, và thêm 24 giờ nữa để phản hồi về tới Trái Đất. Đây được gọi là cột mốc "một ngày ánh sáng" — khoảng cách mà ánh sáng cần tròn một ngày để đi hết.

Bất chấp sự cố vừa qua, cả hai con tàu Voyager đều có khả năng vẫn hoạt động khi chạm mốc 50 năm tuổi vào năm tới. Nếu công nghệ và nguồn kinh phí cho phép, chúng có thể tiếp tục gửi dữ liệu về Trái Đất thêm vài năm nữa.

Đối với độc giả yêu khoa học tại Việt Nam và trên toàn thế giới, Voyager 1 cùng "người anh em" Voyager 2 vẫn là những đại sứ đáng kinh ngạc của nhân loại trong vũ trụ bao la — những cỗ máy nhỏ bé đã vượt xa mọi kỳ vọng ban đầu của con người về giới hạn của mình.