Tham vọng AI của châu Âu đang đứng trên chuỗi cung ứng của người khác

Châu Âu là một trong những thị trường hạ tầng trung tâm dữ liệu AI lớn nhất thế giới, nhưng phần giá trị thu về lại chảy vào túi các nhà cung cấp nước ngoài. Đây là kết luận đáng chú ý trong báo cáo mới của Hiệp hội Điện tử Toàn cầu (GEA), khi các công ty đặt trụ sở tại EU chỉ chiếm 6% thị trường bán dẫn cho trung tâm dữ liệu, 7% mảng sản xuất và lắp ráp máy chủ, và vỏn vẹn 8% hạ tầng đám mây.

Nói cách khác, gần như toàn bộ nền tảng vật chất cho tham vọng AI của châu Âu đang phụ thuộc vào chuỗi cung ứng do người khác kiểm soát.

Bài toán chủ quyền công nghệ

Báo cáo mang tên "From Chips to Systems: Building an End-to-End EU Strategy for Data Centre, Cloud Infrastructure and AI" ra đời đúng lúc châu Âu đang chuẩn bị cho Đạo luật Phát triển Đám mây và AI (CADA). Mục tiêu của CADA khá tham vọng: ít nhất gấp ba lần năng lực trung tâm dữ liệu của khối trong vòng 5 đến 7 năm tới.

Nhưng theo GEA, nếu không có chính sách xây dựng hệ sinh thái công nghiệp riêng, châu Âu sẽ chỉ tạo ra nhu cầu khổng lồ cho máy chủ, hệ thống điện tử và linh kiện bán dẫn — rồi để các nhà sản xuất nước ngoài hưởng lợi.

Thực tế này phản ánh vị thế đã mai một của châu Âu trong phần lớn chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu:

• Đài Loan thống trị mảng sản xuất chip theo hợp đồng và nắm phần lớn chip tiên tiến nhất thế giới, dù nhiều thiết kế đến từ các công ty Mỹ.
• Hàn Quốc và Mỹ chi phối thị trường bộ nhớ.
• Hầu hết nhà sản xuất máy chủ lớn đều là công ty Mỹ, ngoại lệ đáng kể là Lenovo của Trung Quốc.
• Các ông lớn Mỹ cũng áp đảo ở mảng thiết bị mạng và lưu trữ.

Kết quả là châu Âu gần như không có nhà cung cấp quy mô lớn nào thuộc về mình.

Máy chủ trở thành động lực tăng trưởng chính

Lập luận của GEA dựa trên một thực tế đang thay đổi cục diện ngành điện tử: từ năm 2024, máy chủ phục vụ xử lý AI đã vượt qua các phân khúc khác để trở thành động lực tăng trưởng chính của toàn ngành điện tử. Các dự báo được trích dẫn cho thấy đến năm 2030, máy chủ sẽ là phân khúc điện tử lớn nhất, vượt cả smartphone lẫn điện tử ô tô.

Vì trung tâm dữ liệu, đám mây và hạ tầng AI nay đã trở thành hạ tầng thiết yếu mà vô số dịch vụ sống còn phụ thuộc vào, GEA xem đây là thị trường có ý nghĩa chiến lược bậc nhất đối với chủ quyền công nghệ của EU.

"Lần đầu tiên, bo mạch in, dịch vụ sản xuất điện tử, đóng gói tiên tiến và chất nền được xếp ngang hàng với sản xuất bán dẫn trong các mục tiêu chiến lược công nghiệp của châu Âu."

Không thể đi một mình

Báo cáo thừa nhận châu Âu khó có thể tự xây dựng toàn bộ chuỗi cung ứng chỉ bằng các công ty trong khối. Thay vào đó, giới hoạch định chính sách nên tận dụng sức hấp dẫn và đà tăng trưởng của thị trường EU để thuyết phục các ông lớn toàn cầu mở rộng sản xuất ngay tại châu Âu.

Hướng đi này có thể bao gồm hợp tác với doanh nghiệp công nghệ và tổ chức nghiên cứu châu Âu, qua đó lan tỏa chuyên môn sản xuất khắp ngành điện tử khu vực. Về hình thức, đề xuất này khá giống nỗ lực tái thiết sản xuất của chính quyền Trump — nhưng dựa nhiều hơn vào ưu đãi thay vì thuế quan hay đe dọa loại trừ hàng ngoại.

Mục tiêu cuối cùng mà GEA đề ra là từng bước neo giữ phần lớn hơn trong chuỗi giá trị đầu-cuối vào châu Âu. Câu hỏi còn bỏ ngỏ là liệu các nước thành viên EU có đủ ý chí tập thể để làm điều đó, và liệu có thể đảo ngược sự phụ thuộc sâu sắc vào công nghệ nước ngoài hay không.

Góc nhìn cho Việt Nam

Câu chuyện của châu Âu mang nhiều điểm tương đồng với Việt Nam — nơi hạ tầng đám mây và trung tâm dữ liệu cũng đang chứng kiến làn sóng đầu tư mạnh từ các ông lớn nước ngoài. Việc thu hút đầu tư là cần thiết, nhưng bài học từ EU cho thấy chỉ thu hút đầu tư thôi là chưa đủ: nếu không chủ động xây dựng năng lực nội địa trong lắp ráp, đóng gói và vận hành, phần giá trị lớn nhất sẽ tiếp tục chảy ra ngoài biên giới.