Thị trưởng New York chỉ trích chính phủ liên bang buông lỏng quản lý AI, kêu gọi người dân phản kháng

Tối thứ Hai vừa qua, tại Webster Hall ở Manhattan, Thị trưởng New York Zohran Mamdani cùng nhà hoạt động kiêm diễn viên loạt phim "Broad City" Ilana Glazer đã có cuộc trò chuyện về tương lai của trí tuệ nhân tạo (AI) trong xã hội. Sự kiện mang tên The People's AI Assembly do AI Now Institute — tổ chức nghiên cứu về tác động xã hội của AI — tổ chức.

Thông điệp chính của ông Mamdani rất rõ ràng: người dân New York cần phản kháng lại cảm giác rằng AI chắc chắn sẽ chiếm lấy việc làm, tác động đến nhận thức của trẻ em và làm mất phẩm giá con người. Thay vào đó, họ nên giành lại quyền kiểm soát cho chính mình.

Chính quyền liên bang gần như "khoanh tay đứng nhìn"

Phát biểu tại sự kiện, ông Mamdani chỉ trích cái mà ông gọi là "sự thoái thác hoàn toàn của luật pháp liên bang" trong lĩnh vực AI. Trong khi Washington chưa đưa ra được khung quản lý đáng kể nào, nhiều thành phố buộc phải tự tìm cách xử lý.

"Không có gì là bắt buộc cả. Có một sự lấn lướt âm thầm đi kèm với điều này, và có một ý đồ làm người ta choáng ngợp để khiến họ cảm thấy rằng mình chẳng còn lựa chọn nào khác", ông Mamdani nói.

Ông cũng phê phán cách chính phủ Mỹ thường khung câu chuyện AI bằng ngôn ngữ "chạy đua vũ trang với Trung Quốc", biến mọi quan ngại về con người thành thứ yếu trong câu chuyện cạnh tranh quốc gia. Lực lượng đặc trách siêu trí tuệ được Tổng thống Donald Trump công bố trước đó chủ yếu tập trung vào việc để các công ty AI lớn tự quản lý, thay vì tạo ra ràng buộc mới ở cấp liên bang.

Hành động từ cấp thành phố

Dù không có thẩm quyền ở cấp liên bang, chính quyền New York dưới thời ông Mamdani đã có những bước đi cụ thể:

• Cấm sử dụng AI trong trường tiểu học và trung học cơ sở, động thái được công bố vào tháng trước.
• Yêu cầu minh bạch hình ảnh bất động sản: chủ nhà, môi giới và các nền tảng phải công khai khi ảnh hoặc video đăng tin được tạo bằng AI, nhằm bảo vệ người dân khỏi bị lừa bởi các tin đăng sai sự thật — hay còn gọi là "house-phishing".

Với Ilana Glazer, một người mẹ, việc AI xuất hiện trong trường học khiến chị bất an: "Cảm giác như thể điều này là bắt buộc, như thể nó phải có mặt ở trường học. Hai năm trước nó đâu có ở đó. Vì sao nó lại buộc phải ở đó chứ?"

Bài học từ những sai lầm của công nghệ

Ông Mamdani lưu ý rằng việc áp dụng công nghệ ồ ạt mà không nhìn nhận các giới hạn của nó đã từng gây ra hậu quả. Ông dẫn lại các báo cáo về việc quân đội Mỹ dựa quá nhiều vào AI trong một vụ không kích, và cho rằng các hãng công nghệ lớn từng dùng lý lẽ tương tự cách đây hơn một thập kỷ để tránh bị giám sát.

"Điều đó thực chất là một nỗ lực trốn tránh mọi trách nhiệm giải trình ở mọi cấp độ, mà không làm ảnh hưởng đến tiềm năng định giá khi lên sàn chứng khoán", ông nhận định.

Vị thị trưởng nhắc đến việc các công ty như Anthropic và OpenAI đang hướng tới niêm yết công khai, trở thành một trong những đợt phát hành cổ phiếu lớn nhất lịch sử. Ông cho rằng đây là lúc cần một khung tư duy hoàn toàn khác về cách nói về AI và trách nhiệm giải trình đi kèm.

Góc nhìn cho Việt Nam

Câu chuyện tại New York phản ánh một xu hướng đáng chú ý trên toàn cầu: khi các quy định ở cấp quốc gia còn chậm và thiếu đồng bộ, chính quyền địa phương và cộng đồng buộc phải tự đặt ra ranh giới. Tại Việt Nam, Luật Trí tuệ nhân tạo vẫn đang trong quá trình xây dựng, trong khi AI đã len vào trường học, tuyển dụng và bất động sản.

Kinh nghiệm từ New York cho thấy ba điểm đáng tham khảo: minh bạch hóa nội dung do AI tạo ra, đặt giới hạn độ tuổi trong giáo dục và yêu cầu doanh nghiệp chịu trách nhiệm thay vì tự nguyện. Điều này đặc biệt quan trọng khi thị trường bất động sản và tuyển dụng trực tuyến tại Việt Nam ngày càng phụ thuộc vào hình ảnh và nội dung do máy móc tạo sinh.