Meta trả 18 tỷ USD để dàn xếp vụ kiện, nhưng giữ lại 'quyền' dùng dữ liệu trẻ em cho AI

Trong thỏa thuận dàn xếp trị giá lên tới 18 tỷ USD với các tổng chưởng lý của 29 bang tại Mỹ, Meta không chỉ phải chi trả khoản tiền khổng lồ và thực hiện các biện pháp an toàn cho trẻ em, mà còn giành được một điều khoản đáng chú ý: các bang đã đồng ý không kiện Meta theo luật an toàn trẻ em hiện hành liên quan đến việc lưu giữ và sử dụng dữ liệu của trẻ vị thành niên.

Sự cho phép này được giới hạn trong mục đích huấn luyện và thử nghiệm mô hình xác minh độ tuổi của Meta, kèm theo một số rào cản nhất định. Tuy nhiên, đây là một quyết định chính sách gây tò mò trong một vụ kiện vốn xoay quanh vấn đề an toàn trẻ em, và việc thực thi có thể sẽ rất phức tạp.

Theo nội dung thỏa thuận, Meta phải phát triển, huấn luyện và bắt đầu thử nghiệm một mô hình có khả năng phát hiện người dùng dưới 13 tuổi trên các nền tảng của mình trong vòng một năm kể từ ngày thỏa thuận có hiệu lực. Dù văn bản không quy định mô hình này phải dựa trên AI, nhưng các công cụ phát hiện độ tuổi hiện tại của Meta đều được vận hành bởi công nghệ trí tuệ nhân tạo.

Điều khoản “miễn trừ” gây tranh cãi

Thông thường, theo Đạo luật Bảo vệ Quyền riêng tư của Trẻ em trực tuyến (COPPA) của Mỹ, các trang web và ứng dụng phải hạn chế việc thu thập và lưu giữ thông tin cá nhân của trẻ em. Thỏa thuận của Meta nêu rõ công ty không cần vi phạm COPPA để huấn luyện hoặc triển khai các mô hình xác minh độ tuổi. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là thỏa thuận cũng quy định các tổng chưởng lý bang đã đồng ý “hoàn toàn, vĩnh viễn và mãi mãi” không đệ đơn kiện Meta theo COPPA hoặc các luật tương tự của bang liên quan đến việc sử dụng dữ liệu trẻ em, dù là quá khứ, hiện tại hay tương lai.

Thỏa thuận cũng nhấn mạnh Meta không được phép sử dụng dữ liệu của người dùng dưới 13 tuổi để nhắm mục tiêu quảng cáo, tiếp thị hoặc tối ưu hóa thuật toán.

Góc nhìn từ chuyên gia pháp lý

Philip N. Yannella, đối tác tại công ty luật Blank Rome và đồng chủ trì nhóm thực hành Quyền riêng tư, Bảo mật và Bảo vệ Dữ liệu, cho rằng yêu cầu bảo vệ pháp lý của Meta và sự chấp thuận của các tổng chưởng lý không phải là điều bất hợp lý. “Những loại rào cản tối thiểu hóa dữ liệu này khá điển hình cho việc tuân thủ quyền riêng tư, ví dụ như xác minh việc xử lý yêu cầu xóa dữ liệu,” ông nói. Tuy nhiên, ông cũng đưa ra lưu ý: COPPA là luật liên bang chủ yếu do FTC (Ủy ban Thương mại Liên bang) thực thi, chứ không phải các bang. Vì vậy, không rõ liệu FTC — vốn không tham gia thỏa thuận này — có đồng ý với sự thỏa hiệp tương tự hay không.

Một vấn đề kỹ thuật được đặt ra là việc cô lập dữ liệu trong hệ thống của Meta là vô cùng khó khăn. Meta được yêu cầu phải tách biệt các tín hiệu hành vi của trẻ em và chỉ sử dụng chúng cho mục đích phát hiện và loại bỏ người dùng dưới 13 tuổi. Điểm tích cực là một kiểm toán viên độc lập sẽ tham gia giám sát việc tuân thủ của Meta, giúp chúng ta không phải chỉ dựa vào lời nói của chính công ty.

Những lo ngại về khả năng thực thi

Việc giám sát giới hạn này có thể sẽ rất phức tạp. Dữ liệu về trẻ em về mặt lý thuyết có thể bị đưa vào các hệ thống khác của Meta theo thời gian, hoặc dấy lên câu hỏi liệu dữ liệu, tín hiệu hay thông tin chi tiết thu được từ đó có được sử dụng ở những nơi khác trong công ty hay không. Thỏa thuận không nêu rõ Meta sẽ giữ lại những dữ liệu nào để huấn luyện mô hình, bao gồm bao nhiêu thông tin hành vi, hay thời gian lưu trữ là bao lâu. Tương lai của các mô hình này khi Meta đáp ứng các điều khoản cũng là một ẩn số.

Việc ngăn các tổng chưởng lý bang đưa ra khiếu nại COPPA hoặc các luật tương tự trong tương lai có thể làm thu hẹp các kênh pháp lý mà các bang có thể theo đuổi nếu có vấn đề phát sinh xung quanh cách Meta sử dụng dữ liệu.

Joshua Wurtzel, đối tác tại Schlam Stone & Dolan LLP, cho biết điều đó không ngăn cản họ theo đuổi các khiếu nại pháp lý khác. “Nếu Meta sử dụng dữ liệu ngoài những phạm vi đó, thỏa thuận miễn trừ và cam kết không kiện sẽ không được áp dụng,” ông nói. Tuy nhiên, các tranh chấp pháp lý này vẫn có thể phức tạp vì chúng sẽ xoay quanh việc liệu cách Meta sử dụng dữ liệu có nằm trong các điều khoản của thỏa thuận hay không.

Bài toán lớn của ngành AI

Peter Jackson, luật sư về Dữ liệu & Sở hữu trí tuệ tại Greenberg Glusker LLP, đồng tình rằng điều khoản này có thể “làm giảm động lực thực thi trong tương lai”. Ông nhận định: “Các biện pháp xác minh độ tuổi trong thỏa thuận dàn xếp mang đầy dấu ấn của một cuộc đàm phán nặng nề và có lẽ là vội vã.”

Quyết định này cũng chạm đến một câu hỏi lớn đang ngày càng xuất hiện trong ngành công nghiệp AI, đặc biệt khi ngày càng nhiều tác nhân AI được phát triển để hỗ trợ người tiêu dùng trong nhiều tác vụ khác nhau. Các hệ thống này thường yêu cầu quyền truy cập đáng kể vào dữ liệu cá nhân của người dùng để hoạt động hiệu quả. Tương tự, Meta có thể cần hiểu sâu về cách trẻ em sử dụng mạng xã hội để xác định tài khoản nào thuộc về người trẻ tuổi — một sự đánh đổi về quyền riêng tư mà giới chuyên gia cho rằng cần được xem xét kỹ lưỡng hơn trong bối cảnh các quy định về AI đang dần được hoàn thiện trên toàn cầu, bao gồm cả tại Việt Nam với Nghị định về trách nhiệm của các nền tảng số.