Trung Quốc phản ứng gay gắt sau khi Mỹ cấm DeepSeek trong hệ thống chính phủ

Trung Quốc đã lên tiếng phản đối quyết định của Mỹ cấm các cơ quan dân sự liên bang sử dụng sản phẩm của DeepSeek – startup trí tuệ nhân tạo Trung Quốc – đồng thời cảnh báo sẽ có biện pháp đối phó. Động thái này diễn ra trong bối cảnh hai cường quốc AI đang chạy đua quyết liệt để phát triển công nghệ.

Mô hình AI DeepSeek của Trung Quốc

Lệnh cấm từ Bộ An ninh Nội địa Mỹ

Theo thông báo được công bố hôm thứ Hai, Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) yêu cầu các cơ quan dân sự loại bỏ sản phẩm của DeepSeek, cùng các sản phẩm và dịch vụ bên thứ ba được xây dựng dựa trên DeepSeek, khỏi hệ thống CNTT của mình.

Chỉ thị này có từ cuối tháng 7, đồng thời chặn các cơ quan dân sự mua sắm sản phẩm và dịch vụ của DeepSeek.

Trong công bố trên Federal Register, DHS cáo buộc các mô hình của DeepSeek "tạo ra nhiều vectơ đe dọa". Những lo ngại bao gồm việc máy chủ của DeepSeek đặt tại Trung Quốc, và chính quyền nước này có thể truy cập vào hạ tầng riêng của doanh nghiệp cũng như dữ liệu nhạy cảm của Mỹ.

Bắc Kinh đáp trả cứng rắn

Khi được hỏi về lệnh cấm, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh tuyên bố Trung Quốc "sẽ kiên quyết bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các doanh nghiệp Trung Quốc".

"Trung Quốc nhất quán phản đối việc lạm dụng khái niệm an ninh quốc gia", bà Mao Ninh nói với phóng viên.

Bộ Thương mại Trung Quốc cũng bày tỏ "bất bình mạnh mẽ và phản đối kiên quyết" với động thái của Mỹ. Theo cơ quan này, phía Mỹ đã phớt lờ đồng thuận đạt được giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump, đồng thời bỏ qua bức tranh tổng thể của quan hệ kinh tế – thương mại song phương.

Thông cáo của Bộ Thương mại nhấn mạnh Mỹ đang cố gắng đàn áp và kìm hãm Trung Quốc thông qua các hạn chế mang tính phân biệt đối xử "dưới vỏ bọc an ninh quốc gia". Bắc Kinh khẳng định sẽ theo dõi sát tình hình và áp dụng mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình.

Căng thẳng AI giữa hai cường quốc

Các mô hình mã nguồn mở của DeepSeek được phổ biến rộng rãi tại nhiều quốc gia, trong đó có Mỹ, và phần lớn đều miễn phí sử dụng. Điều này khiến lệnh cấm gặp không ít thách thức trên thực tế.

Ông George Chen, đối tác và chủ nhiệm mảng kỹ thuật số tại công ty tư vấn The Asia Group (Washington), nhận định những cảnh báo mới nhất phản ánh "mức độ thiếu tin cậy chiến lược giữa Bắc Kinh và Washington", ngay cả khi Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình đang nỗ lực duy trì mối quan hệ cá nhân "ấm áp và mang tính xây dựng".

Trung Quốc và Mỹ gần đây đã đạt một số tiến bộ trong hợp tác quản trị AI, bao gồm đề xuất của Mỹ về việc thiết lập cơ chế thông báo các sự cố liên quan đến an ninh quốc gia. Tuy nhiên, hai bên vẫn bất đồng ở nhiều vấn đề.

AI dự kiến sẽ nằm trong chương trình nghị sự khi ông Trump và ông Tập gặp lại nhau vào giữa tháng 11 bên lề Hội nghị cấp cao APEC tại Thâm Quyến.

Cuộc đua chip và cáo buộc "chưng cất" mô hình

Các hạn chế do Mỹ dẫn đầu vẫn đang chặn Trung Quốc tiếp cận một số chip AI tiên tiến nhất thế giới cùng các máy móc sản xuất chúng. Đây là đòn bẩy quan trọng trong cuộc cạnh tranh công nghệ giữa hai nước.

Washington cũng cáo buộc các startup AI Trung Quốc, trong đó có DeepSeek, đã thực hiện "chưng cất" (distillation) quy mô lớn – tức khai thác năng lực từ các mô hình AI hàng đầu của Mỹ. Bắc Kinh đã bác bỏ những cáo buộc này.

Tuần trước, Trung Quốc cũng công bố đề xuất riêng nhằm hạn chế xuất khẩu một số mô hình AI tiên tiến, cho thấy cuộc đối đầu về công nghệ đang ngày càng lan rộng sang cả lĩnh vực kiểm soát xuất khẩu mô hình.

SecurityWeek

Góc nhìn cho doanh nghiệp Việt Nam

Diễn biến này là lời nhắc nhở quan trọng với các doanh nghiệp Việt Nam đang ứng dụng các mô hình AI mã nguồn mở như DeepSeek. Việc phụ thuộc vào mô hình từ một quốc gia cụ thể có thể kéo theo rủi ro địa chính trị và tuân thủ khi làm việc với đối tác nước ngoài.

Các chuyên gia an ninh khuyến nghị doanh nghiệp nên:

• Kiểm tra nguồn gốc (lineage) của mô hình AI trước khi triển khai, kể cả khi dùng qua bên thứ ba
• Đánh giá vị trí máy chủ và chính sách truy cập dữ liệu của nhà cung cấp
• Xây dựng phương án dự phòng với nhiều mô hình khác nhau để tránh phụ thuộc đơn nhất
• Phân loại dữ liệu rõ ràng, không đưa dữ liệu nhạy cảm vào các mô hình chưa được thẩm định

Với các tổ chức trong lĩnh vực tài chính, y tế hay cơ quan nhà nước, việc thẩm định mô hình AI cần được xem là một phần của quy trình quản trị rủi ro công nghệ, không chỉ là lựa chọn kỹ thuật đơn thuần.