Mỹ ra lệnh gỡ bỏ AI DeepSeek của Trung Quốc khỏi hệ thống các cơ quan liên bang

Chính phủ Mỹ vừa ban hành lệnh yêu cầu các cơ quan dân sự liên bang ngừng mua sắm sản phẩm, dịch vụ của startup AI Trung Quốc DeepSeek và gỡ bỏ chúng khỏi hệ thống công nghệ thông tin của chính phủ. Lý do được đưa ra là những lo ngại về an ninh quốc gia gắn với hoạt động của hãng này tại Trung Quốc.

Phạm vi lệnh cấm mở rộng hơn dự kiến

Theo thông tin từ Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS), lệnh cấm không chỉ áp dụng với sản phẩm của chính DeepSeek mà còn bao trùm cả các sản phẩm, dịch vụ của bên thứ ba được xây dựng dựa trên công nghệ của hãng. Các cơ quan vẫn có thể xin ngoại lệ, nhưng nhìn chung phạm vi hạn chế đã được mở rộng đáng kể.

Đáng chú ý, lệnh này không chỉ chặn các giao dịch mua sắm mới mà còn buộc gỡ bỏ các hệ thống đã triển khai trước đó — một bước đi cứng rắn hơn so với các biện pháp trước đây.

DHS bày tỏ lo ngại về cách DeepSeek xử lý dữ liệu người dùng, cảnh báo rằng thông tin nhạy cảm của người dùng chính phủ Mỹ có thể bị nhà chức trách Trung Quốc tiếp cận theo quy định pháp luật nước này.

Đây là động thái mới nhất trong cuộc đua công nghệ ngày càng gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc trên lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Bối cảnh leo thang căng thẳng

Trước đó, một đạo luật được thông qua vào tháng 12/2025 đã nhắm vào việc sử dụng DeepSeek trong các hệ thống an ninh quốc gia của ngành tình báo. Lệnh mới nhất mở rộng các hạn chế sang toàn bộ các cơ quan dân sự liên bang.

Sự việc diễn ra trong bối cảnh mô hình AI của Trung Quốc đang thách thức các đối thủ Mỹ như OpenAI và Meta bằng các mô hình trọng số mở (open-weight) có chi phí thấp. Kể từ khi mô hình lập luận R1 gây chấn động ngành AI vào tháng 1/2025 — từng khiến cổ phiếu Nvidia lao dốc — DeepSeek liên tục đối mặt với sự giám sát của chính phủ và cơ quan quản lý trên toàn cầu.

Trung Quốc phản ứng

Phía Trung Quốc đã lên tiếng phản đối động thái của Mỹ. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mao Ninh cho biết Bắc Kinh phản đối việc "lạm dụng khái niệm an ninh quốc gia và chính trị hóa các vấn đề công nghệ, thương mại", đồng thời khẳng định sẽ "kiên quyết bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Trung Quốc".

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc được cho là đang cân nhắc áp đặt hạn chế xuất khẩu với 23 công nghệ liên quan đến AI, bao gồm thiết kế chip và một số mô hình AI tiên tiến, nhằm ứng phó rủi ro an ninh và nguy cơ bị lạm dụng.

Tranh cãi về kỹ thuật "chưng cất mô hình"

Mỹ từng cáo buộc DeepSeek cùng 5 công ty AI Trung Quốc khác — trong đó có Alibaba và Moonshot AI — sử dụng kỹ thuật chưng cất mô hình quy mô lớn (model distillation) để trích xuất thông tin từ các hệ thống AI của Mỹ.

Cả OpenAI và Anthropic đều đã bày tỏ lo ngại về vấn đề này. Đầu năm nay, OpenAI cho biết đã phát hiện các dấu hiệu DeepSeek tìm cách chưng cất mô hình của mình, trong khi Anthropic khẳng định đã ghi nhận các nỗ lực trái phép của DeepSeek và các phòng lab AI Trung Quốc khác nhằm thu thập đầu ra từ mô hình Claude.

Với người dùng và doanh nghiệp Việt Nam đang sử dụng các mô hình AI của DeepSeek qua API hoặc nền tảng bên thứ ba, diễn biến này là lời nhắc nhở về rủi ro địa chính trị và pháp lý khi phụ thuộc vào các dịch vụ AI xuyên biên giới, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như dữ liệu và an ninh thông tin.