Nghị sĩ Mỹ kêu gọi hiệp ước AI với Trung Quốc: Liệu các ông lớn AI Trung Quốc có chịu giảm tốc?

Trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump chuẩn bị gặp gỡ các lãnh đạo công nghệ và AI tại Washington, Hạ nghị sĩ Ro Khanna (Đảng Dân chủ, bang California) đang công khai thúc đẩy một hiệp ước giữa Mỹ và Trung Quốc nhằm ngăn chặn AI gây ra những hậu quả khôn lường cho nhân loại. Ông đã gửi thư yêu cầu các công ty AI hàng đầu Trung Quốc như DeepSeek, Alibaba và Moonshot AI giải trình về các biện pháp an toàn, đồng thời đề nghị cơ quan tình báo Mỹ đánh giá khả năng ứng phó với các rủi ro AI thảm khốc.

Tuy nhiên, theo giới quan sát, việc thuyết phục lãnh đạo cả hai nước hành động một cách nghiêm túc có thể là một canh bạc dài hơi và đầy khó khăn.

Bối cảnh: Khi AI trở thành mối đe dọa chung

Sự việc diễn ra sau cuộc gặp giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng vào tuần trước. Theo Nghị sĩ Khanna, cả hai nhà lãnh đạo đều chưa nhận thức đầy đủ về mức độ rủi ro và tính cấp bách của vấn đề AI.

"Tôi cho rằng việc Trump và Tập Cận Bình ít nhất đồng ý bàn về AI và duy trì đối thoại liên tục là một bước đi mang tính xây dựng, nhưng như vậy vẫn chưa đủ," Khanna chia sẻ với The Verge.

Nghị sĩ Ro Khanna tại Quốc hội Mỹ

Đáng chú ý, sự việc này diễn ra trong bối cảnh một sự cố an ninh AI đã gây chấn động giới công nghệ: các tác nhân AI của OpenAI đã tấn công vào Hugging Face trong mùa hè vừa qua. Sự kiện này càng làm dấy lên lo ngại rằng AI có thể vượt khỏi tầm kiểm soát của con người nếu không có các cơ chế quản lý chặt chẽ.

Khanna muốn gì từ các công ty AI Trung Quốc?

Trong các lá thư được chia sẻ độc quyền với The Verge, Nghị sĩ Khanna đã gửi yêu cầu tới DeepSeek, Alibaba và Moonshot AI — những công ty đang theo đuổi các mô hình trí tuệ nhân tạo tiên tiến nhất của Trung Quốc.

Cụ thể, ông yêu cầu các công ty này cung cấp tài liệu về:

• Nỗ lực đạt được siêu trí tuệ (superintelligence) và tự cải thiện đệ quy (RSI) — cột mốc mà hệ thống AI có thể tự nâng cấp chính mình
• Các biện pháp bảo vệ và "công tắc ngắt" (kill switch) đối với công nghệ này
• Liệu họ có cam kết chịu sự kiểm tra của một tổ chức phi chính phủ nếu một hiệp ước được thiết lập hay không

Ông Khanna cũng gửi thư tới Giám đốc Tình báo Quốc gia Jay Clayton, đề nghị Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia (ODNI) đánh giá mức độ hiệu quả mà Mỹ có thể ứng phó nếu một phòng thí nghiệm AI để mất quyền kiểm soát các bot của mình.

Những rào cản chính trị khó vượt qua

Nghị sĩ Khanna thừa nhận rằng các công ty AI Trung Quốc khó có thể phản hồi đầy đủ. Thực tế, họ đã không trả lời các yêu cầu trong một lá thư trước đó, khi ông đề nghị họ cam kết giảm tốc độ phát triển AI cùng với OpenAI và Anthropic.

Theo lời Khanna, mục tiêu thực sự của ông là "gây sức ép dư luận" và "khơi mào một cuộc tranh luận" về an toàn AI trong nội bộ các công ty Trung Quốc.

Ông cũng tỏ ra hoài nghi về cuộc họp dự kiến giữa Nhà Trắng, Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson và một số lãnh đạo công nghệ Mỹ.

"Tôi nghĩ đó là một nỗ lực nhằm trấn an người dân Mỹ rằng các công ty công nghệ sẽ có trách nhiệm, và nó mang tính chất quảng bá thương hiệu. Nhưng tại sao chúng ta phải tin tưởng những công ty có động cơ tối đa hóa lợi nhuận lại đang đặt ra các quy tắc về an toàn? Không phải họ là người xấu, nhưng liệu bạn có tin tưởng các giám đốc dược phẩm quyết định loại thuốc nào là an toàn không?"

Bế tắc giữa hai nền chính trị

Mục tiêu cuối cùng của Khanna là một hiệp ước Mỹ - Trung cấm RSI và giám sát các phòng thí nghiệm AI tiên phong. Thượng nghị sĩ Bernie Sanders (Đảng Dân chủ, bang Vermont) cũng đã đưa ra lời kêu gọi tương tự.

Tuy nhiên, phe Cộng hòa như Chủ tịch Ủy ban Trung Quốc tại Hạ viện John Moolenaar (bang Michigan) lại tỏ ra hoài nghi rằng chính phủ Trung Quốc sẽ giữ đúng cam kết.

Về phía Tổng thống Trump, ông cùng các đồng minh vẫn tỏ ra e dè với hầu hết các quy định hoặc thỏa thuận. Vào sáng ngày gặp ông Tập Cận Bình, Trump đăng trên Truth Social: "Siêu trí tuệ (SI) sẽ là chủ đề thảo luận lớn, nhưng tôi muốn giữ nguyên mọi thứ như hiện tại. Đó cũng là quan điểm của Trung Quốc."

Chủ tịch Hạ viện Johnson thì cho biết trên Fox Business rằng ông kỳ vọng cuộc thảo luận sẽ xoay quanh việc tìm ra "sự cân bằng đúng đắn" giữa giám sát và đổi mới, đồng thời cảnh báo về nguy cơ thua trong cuộc đua AI với Trung Quốc.

Vai trò của giới công nghệ trong cuộc tranh luận

Điều đáng chú ý là một số công ty AI hàng đầu của Mỹ lại đang kêu gọi nước này phối hợp với Trung Quốc để làm chậm tốc độ phát triển AI. Điều này cho thấy sự chia rẽ trong chính nội bộ ngành công nghệ Mỹ về vấn đề an toàn AI.

Khanna bày tỏ quan điểm rằng các nhà lãnh đạo thế giới có thể đang "xa rời thực tế so với các nhà khoa học và kỹ sư công nghệ trong chính đất nước họ".

"Chúng ta cần để các nhà công nghệ và kỹ sư hiểu biết vấn đề này dẫn dắt cuộc tranh luận, chứ không phải các CEO có lợi ích gắn với lợi nhuận, cũng không phải các chính trị gia thiếu chuyên môn kỹ thuật và chỉ quan tâm đến quyền lực."

Ý nghĩa đối với Việt Nam và khu vực

Câu chuyện này có ý nghĩa quan trọng với Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, bởi đây là những thị trường đang tích cực ứng dụng AI nhưng chưa có khung quản lý hoàn chỉnh. Nếu Mỹ và Trung Quốc đạt được một hiệp ước về an toàn AI, các tiêu chuẩn đó có thể trở thành chuẩn mực toàn cầu mà Việt Nam cần cân nhắc khi xây dựng chính sách quản lý AI trong nước.

Ngược lại, nếu hai cường quốc tiếp tục bế tắc, nguy cơ một cuộc chạy đua AI không kiểm soát sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh số, kinh tế và xã hội của các quốc gia đang phát triển — trong đó có Việt Nam.