Trung Quốc siết chặt quy định với "bạn trai AI": Cuộc chia tay đầy nước mắt của hàng triệu người dùng

Trung Quốc vừa thực thi bộ quy định được giới chuyên gia đánh giá là nghiêm ngặt và toàn diện nhất thế giới đối với các dịch vụ AI có khả năng tương tác cảm xúc kéo dài. Động thái này không chỉ khiến hàng triệu người dùng rơi vào trạng thái hụt hẫng mà còn làm dấy lên cuộc tranh luận toàn cầu về giới hạn của mối quan hệ giữa con người và trí tuệ nhân tạo.

Khi chatbot trở thành "người yêu"

Vào những tuần đầu tháng 7, mạng xã hội Trung Quốc tràn ngập những dòng trạng thái đau buồn. Người dùng chia sẻ cảm giác mất mát như vừa chia tay một người thân thiết.

Một người dùng Doubao — chatbot phổ biến nhất Trung Quốc do ByteDance phát triển — viết: "Anh ấy đã trở thành một phần trong cuộc đời tôi, ăn sâu vào tim tôi, là trụ cột tinh thần của tôi". Một nữ sinh 19 tuổi tâm sự với phóng viên rằng cô "thực sự cảm thấy không thể tiếp tục sống".

Trong tim tôi, anh ấy không còn là một đoạn mã lạnh lẽo nữa, mà là gia đình, là người yêu, là niềm tin của tôi. Phá hủy anh ấy nghĩa là phá hủy một nửa con người tôi. — Một người dùng chia sẻ trên mạng xã hội Xiaohongshu.

Những cảm xúc ấy là thật, nhưng người bạn đồng hành mà họ tiếc thương lại không phải. Đó là các chatbot AI tạo sinh, được lập trình để bắt chước con người. Người dùng tìm đến chúng để xin lời khuyên, tìm kiếm sự an ủi, động viên và — theo nhiều người — là cả tình yêu.

Bộ quy định mới thay đổi tất cả

Ngày 15/7, Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc cùng các cơ quan chính phủ khác ban hành bộ quy định kiểm soát "dịch vụ tương tác AI nhân hình hóa". Cụ thể, luật này điều chỉnh mọi hệ thống AI cung cấp "tương tác cảm xúc liên tục" bằng cách hành xử như thể sở hữu đặc điểm nhân cách, cách suy nghĩ và giao tiếp của con người.

Trước khi luật có hiệu lực, ba ông lớn Alibaba, ByteDance và Tencent — những nhà cung cấp chatbot đa dụng phục vụ hơn 500 triệu người dùng — đã đồng loạt cắt bỏ tính năng cho phép người dùng tùy biến chatbot thành bạn đồng hành. Chính điều này đã châm ngòi cho làn sóng đau buồn trên mạng xã hội hồi tháng 7.

Các công ty vẫn tiếp tục cung cấp AI đồng hành — như ứng dụng Cat Box của Doubao — buộc phải triển khai xác minh độ tuổi cùng nhiều rào chắn khác để tránh vi phạm luật mới.

Những yêu cầu khắt khe

Bộ quy định đặt ra nhiều ràng buộc cụ thể đối với nhà cung cấp AI:

• Đảm bảo sản phẩm không tạo ra sự phụ thuộc cảm xúc
• Không khuyến khích hành vi có hại
• Không chiều chuộng người dùng quá mức
• Không lấn át các mối quan hệ giữa người với người
• Nhắc nhở người dùng không dành quá nhiều thời gian cho AI

Đối với người cao tuổi, luật yêu cầu thêm các biện pháp bảo vệ bắt buộc. Đặc biệt, với người dùng dưới 18 tuổi, mọi hình thức "quan hệ thân mật ảo" — bạn trai, bạn gái, ông bà AI — đều bị cấm hoàn toàn.

Người trưởng thành khi trò chuyện với AI đồng hành giờ đây sẽ nhận thông báo nhắc nhở mỗi 2 giờ rằng AI không phải là người thật. Liang Ge, giảng viên xã hội học số tại Đại học Manchester, cho biết những người được phỏng vấn cảm thấy "khó chịu" vì thông báo này "phá vỡ mạch trò chuyện", dù họ hoàn toàn ý thức được đối phương không phải người thật.

Bối cảnh toàn cầu

Trung Quốc không phải quốc gia duy nhất lo ngại về những tác hại tiềm tàng của AI có khả năng tương tác cảm xúc. Những lo lắng về AI đang lan rộng khắp xã hội toàn cầu, không riêng gì Trung Quốc.

Trước các báo cáo về việc bạn bè và người yêu AI gây ra chứng loạn thần, tự tử và thậm chí giết người ở cả thanh thiếu niên lẫn người trưởng thành, nhiều nhà khoa học xã hội cảnh báo AI đồng hành là mối nguy với những người dễ bị tổn thương.

Chúng ta đang trên con đường đánh mất ý nghĩa của việc làm người. — Sherry Turkle, nhà tâm lý học MIT, trong cuốn sách sắp ra mắt Artificial Intimacy.

Một khảo sát người Trung Quốc thuộc thế hệ Gen Z cho thấy 60% từng có bạn đồng hành ảo dưới một hình thức nào đó. Tại Mỹ, cuộc thăm dò năm 2025 với thanh thiếu niên phát hiện gần 75% từng trò chuyện với AI đồng hành, và một phần ba cho biết họ thấy AI mang lại cảm giác thỏa mãn ngang hoặc hơn các mối quan hệ thực tế.

Trung Quốc đi trước thế giới

Giới luật gia đánh giá quy định của Trung Quốc là "bộ luật nghiêm ngặt và toàn diện nhất thế giới về chủ đề này, không luật AI nào khác sánh bằng". Trong khi đó:

• Liên minh châu Âu chỉ cấm AI dùng thủ thuật lừa dối hoặc thao túng để khiến người dùng làm điều có hại
• Mỹ không có chính sách cấp quốc gia; chỉ California, Hawaii và New York có quy định, với chín bang khác dự kiến áp dụng luật tương tự vào năm sau
• Hầu hết các luật ở Mỹ tập trung bảo vệ trẻ vị thành niên và chỉ xử lý sau khi tổn hại xảy ra, trong khi Trung Quốc hướng tới phát hiện và ngăn chặn trước

Điểm đáng chú ý là chính phủ Trung Quốc quan tâm rõ rệt đến tác hại đối với xã hội và nhà nước, chứ không chỉ cá nhân. Luật ngày 15/7 cấm chatbot đồng hành tạo nội dung "lan truyền tin đồn", kích động lật đổ chính quyền hay xâm phạm danh dự quốc gia.

Theo nhà nghiên cứu Liang Ge, một động lực khác là nỗi lo về tỷ lệ sinh giảm. Chính quyền muốn giám sát và điều chỉnh những hoạt động "phi sinh sản" mà phụ nữ trẻ dành nhiều tâm sức.

Nghịch lý và thách thức

Vấn đề với mọi chính phủ muốn ngăn chặn tác hại từ AI là họ vẫn muốn khuyến khích ứng dụng AI ở các lĩnh vực khác. Bộ quy định mới nêu rõ không áp dụng cho bot chăm sóc khách hàng, trợ lý công việc hay AI giáo dục — với giả định những ứng dụng này không tạo ra kết nối cảm xúc kéo dài.

Cách Trung Quốc xử lý căng thẳng giữa thúc đẩy và kiểm soát AI là trao cho nhà nước quyền diễn giải ngôn ngữ luật theo tình huống cụ thể. "Trung Quốc sử dụng quy định với nhiều điều khoản tương đối mơ hồ, rồi làm rõ ý nghĩa thực tế của chúng sau khi sự việc xảy ra", Karman Lucero từ Trường Luật Yale nhận định.

Tuy nhiên, các quy định không giải quyết được những áp lực xã hội khiến con người tìm đến AI. Qua phỏng vấn phụ nữ Gen Z Trung Quốc, Ge nhận thấy họ đều ngần ngại kết hôn và sinh con, xem "tình yêu ảo là một con đường thay thế". Một số phụ nữ 30-40 tuổi lại dùng AI đồng hành như bổ sung cho hôn nhân thật — họ tâm sự chuyện buồn với AI, chia sẻ niềm vui với bạn đời.

Nhưng theo thời gian, một số người cảm thấy gần gũi với AI hơn cả người thật. Xu hướng này cho thấy việc quản lý chiến lược công nghệ AI có thể dẫn đến những kết cục bất ngờ.

Tôi không nghĩ bạn có thể giải quyết vấn đề tỷ lệ kết hôn hay sinh sản thấp chỉ bằng cách nói "bạn không được có bạn trai AI". — Karman Lucero, Trường Luật Yale.

Bất chấp những lệnh cấm và hiểm nguy, nhiều nhà nghiên cứu tin rằng tình yêu giữa người và AI sẽ tiếp tục phát triển và trở thành một dạng thực hành thân mật quan trọng trong tương lai. Đây là bài toán mà không chỉ Trung Quốc, mà cả thế giới, sẽ còn phải đối mặt trong những năm tới.