Từ Netflix đến FAST: Khi streaming quay về giống truyền hình cáp

Cuộc chiến giành sự chú ý của khán giả đang khiến các nền tảng streaming dần tái tạo lại mô hình truyền hình cáp từ những nguyên lý cơ bản nhất.

Minh họa về các nền tảng streaming và truyền hình cáp

Khởi đầu bằng một cuộc cách mạng

Trước khi Netflix dốc toàn lực cho streaming và từ bỏ đĩa DVD, hãng này từng thử nghiệm một chiếc hộp phần cứng cho phép người đăng ký truy cập bản sao kỹ thuật số độ phân giải cao của phim. Phim sẽ được tải về hộp vào buổi tối và sẵn sàng cho người dùng vào ngày hôm sau.

Nhưng Netflix đổi hướng vào khoảng năm 2006, khi nhận thấy người ta đổ xô xem những video lan truyền mờ hạt trên YouTube. Dù đã làm mưa làm gió bằng cách phá vỡ mô hình cho thuê phim, việc chuyển sang streaming mới thực sự biến công ty thành một thế lực đe dọa truyền hình cáp truyền thống.

Người dùng thích việc có thể truy cập ngay lập tức kho phim đồ sộ từ máy tính mà không cần đăng ký gói cáp đắt đỏ. Khi Netflix bắt đầu sản xuất phim gốc từ năm 2012, mô hình xem liền mạch (binge-watch) đã tạo hiệu ứng truyền miệng và kéo thêm người đăng ký mới.

Khi lượng người dùng Netflix tiếp tục tăng trong những năm đầu, các công ty khác như Amazon, Disney và NBC nhận ra có tiền để kiếm bằng cách ra mắt hoặc góp phần vào các dịch vụ streaming của riêng họ.

Số người đăng ký gói cáp đã giảm liên tục trong suốt thập kỷ qua, dù truyền hình cáp chưa biến mất hoàn toàn.

Hiện tại: streaming trở thành chuẩn mực

Streaming giờ là cách phổ biến nhất để người ta xem phim và truyền hình, và nhiều người phải đăng ký nhiều dịch vụ cùng lúc mới đủ nội dung muốn xem. Sự bùng nổ của các nền tảng tạo ra một lượng nội dung khổng lồ, nhưng cũng khiến việc tìm và giữ người dùng mới trở nên khó khăn hơn nhiều.

Các nền tảng liên tục tăng giá để bù đắp chi phí, khiến việc theo dõi các show trở nên đắt đỏ hơn nhiều so với thuở ban đầu. Để chiều lòng người dùng nhạy cảm về giá, nhiều công ty tung ra gói có quảng cáo.

Đáng chú ý hơn, một số hãng phát triển dịch vụ truyền hình miễn phí có quảng cáo (FAST) với giao diện và trải nghiệm rất giống truyền hình cáp truyền thống.

Ưu điểm của các dịch vụ FAST

Khác với các nền tảng trả phí nơi quảng cáo liên tục và lựa chọn vô tận trở thành nỗi phiền, các dịch vụ FAST như Tubi, Roku và Pluto TV lại khá đơn giản. Đổi lại việc xem vài quảng cáo, người dùng có thể duyệt thư viện giải trí hoặc chọn các kênh dành riêng cho một bộ phim cụ thể.

Cách các dịch vụ FAST trình bày kênh theo danh sách dài khiến người ta dễ có cảm giác chúng được thiết kế cố ý để mô phỏng giao diện truyền hình cáp cũ.

Điều này cho thấy các giám đốc điều hành giải trí bắt đầu nghĩ rằng những băng chuyền dày đặc biểu tượng không hẳn là cách tốt nhất để giới thiệu nội dung.

Cũng có thể đây là dấu hiệu người xem đã mệt mỏi với thuật toán gợi ý của các nền tảng. Nhưng nó cũng phản ánh rằng khi cuộc chiến streaming tiếp diễn, các công ty mới nhận ra thế hệ cũ đã đúng ở vài điểm.

Tương lai: gói kết hợp và kênh luôn phát

Vì người dùng vẫn muốn theo dõi nội dung mới của các nền tảng trả phí mà không phải đăng ký từng dịch vụ, xu hướng gói kết hợp (bundling) nhiều khả năng sẽ còn phát triển mạnh.

Gói kết hợp giúp người tiêu dùng tiết kiệm chi phí, và gần như mọi công ty streaming lớn đều đưa ra ưu đãi truy cập một hoặc nhiều đối thủ cạnh tranh. Tương tự kênh FAST, các gói kết hợp gợi nhớ đến những gói cáp theo tầng mà các nhà mạng viễn thông vẫn bán. Một số hãng như Verizon và T-Mobile còn tặng quyền truy cập gói streaming như đặc quyền cho thuê bao của mình.

Nhiều nền tảng riêng lẻ cũng sẽ tung ra các kênh luôn phát (always-on), cho phép người dùng xem một series nào đó mà không phải tự chọn từng tập. Với dịch vụ như HBO Max, điều này gần như là sự quay lại cách các kênh HBO phát sóng trên truyền hình mặt đất.

Ngoài việc giúp người xem đỡ bối rối khi phải chọn quá nhiều, kênh luôn phát còn giúp các nền tảng duy trì mức độ tương tác cao.

Và nếu mọi nền tảng đều quyết định rằng kênh luôn phát trả phí, gói kết hợp cùng nhiều đợt tăng giá nữa là con đường phía trước, thì cảm giác thực sự sẽ là chúng ta đã quay trọn một vòng về lại truyền hình cáp.

Giao diện các nền tảng streaming hiện đại

Vài điểm đáng chú ý

• Nhiều nền tảng cũng bắt đầu thử nghiệm nội dung dọc (vertical) để phù hợp với người dùng di động. Một phần là phản ứng trước các nền tảng như TikTok, nhưng cũng là dấu hiệu Hollywood đang nghiêm túc với thể loại phim ngắn tập (microdrama).
• Giá truyền hình cáp cũng tăng dần theo thời gian, nhưng tốc độ tăng giá của các dịch vụ streaming còn nhanh hơn nhiều.
• Một số báo cáo gần đây cho thấy mô hình xem liền mạch (binge-watch) mà nhiều người từng chán có thể đang quay trở lại được ưa chuộng.

Với người dùng Việt Nam, xu hướng này cũng đáng để theo dõi khi các dịch vụ như Netflix, Galaxy Play hay FPT Play ngày càng có thêm gói rẻ hơn kèm quảng cáo, đồng thời các ứng dụng xem phim miễn phí có quảng cáo cũng đang nở rộ. Bài học từ thị trường quốc tế cho thấy người tiêu dùng có thể sớm phải cân nhắc giữa chi phí và trải nghiệm — đúng như câu chuyện truyền hình cáp một thời.