Cú 'bốc hơi' của Uber khiến hành khách và tài xế tại Nigeria và Uganda bơ vơ

Trong một sự kiện được cư dân mạng gọi vui là "Uber rapture" (ngày tận thế kiểu Uber), hãng gọi xe tiên phong đã đột ngột rời khỏi Nigeria và Uganda. Việc ngừng dịch vụ diễn ra nhanh đến mức nhiều người dùng phản ánh rằng họ vẫn đang trên xe nhưng ứng dụng đã báo ngừng hoạt động, khiến họ rơi vào cảnh dở khóc dở cười.

Uber đã chính thức xác nhận việc chấm dứt hoạt động tại hai quốc gia này vào ngày 2/9. Đây là một phần trong kế hoạch tái cơ cấu toàn cầu của tập đoàn — cắt giảm hơn 3.000 việc làm, thu gọn các tầng quản lý để dồn vốn cho các mảng đầu tư như xe tự hành. Tuy nhiên, cách hãng chia tay thị trường châu Phi lại khiến không ít người cảm thấy phũ phàng.

Người dùng bất lực giữa đường khi ứng dụng ngừng hoạt động

Theo ghi nhận từ mạng xã hội X, một người dùng đã kể lại trải nghiệm của bạn mình: "Một người bạn của tôi nói rằng họ đang trên xe thì nhận được tin nhắn thông báo. Cô ấy báo với tài xế, và tài xế nói: 'Nói dối đấy!'" — một câu cửa miệng phổ biến ở Nigeria để bày tỏ sự hoài nghi.

Đáng tiếc cho các tài xế đang kiếm sống nhờ nền tảng này, thông tin đó là thật. Việc đóng cửa gần như không có cảnh báo trước. Tại cả Nigeria lẫn Uganda, Uber chỉ gửi email vào đúng ngày 2/9, thông báo dịch vụ sẽ chấm dứt trong ngày hôm đó.

Nội dung email gửi tới khách hàng Nigeria bắt đầu bằng câu: "Chúng tôi viết thư này để chia sẻ một tin không vui", theo thông tin từ TechCabal. Một thông báo riêng dành cho tài xế cũng thừa nhận: "Chúng tôi biết đây là một tin tức khá nặng nề", đồng thời hứa hẹn sẽ có một khoản trợ cấp một lần cho các tài xế đang hoạt động "để phần nào xoa dịu sự thay đổi này".

Tại Uganda, người dùng và đối tác địa phương cũng nhận được lời chia tay đột ngột tương tự. Uber cho biết họ cảm thấy "vinh dự tuyệt đối" khi được phục vụ thủ đô Kampala từ năm 2016 và cam kết duy trì hỗ trợ trong ứng dụng thêm 21 ngày để giải quyết các vấn đề tồn đọng. Các đối thủ như Faras, Bolt và SafeBoda chắc chắn sẽ sớm nhảy vào khoảng trống mà Uber để lại.

Vì sao Uber lại phải bỏ đi?

Uber đã hoạt động tại Nigeria — quốc gia đông dân nhất châu Phi — từ năm 2014 và mở rộng sang Uganda hai năm sau đó. Thậm chí tại Lagos, trung tâm thương mại nổi tiếng kẹt xe của Nigeria, hãng còn ra mắt dịch vụ thuyền buýt vào năm 2019 để giúp người dân đi lại dễ dàng hơn.

Dù vậy, việc kinh doanh gọi xe tại Nigeria ngày càng trở nên khó khăn. Các tài xế phàn nàn rằng giá cước không theo kịp chi phí nhiên liệu tăng vọt, trong khi hoa hồng Uber thu lại vẫn ở mức cao. Hãng cũng phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt từ Bolt, inDrive và các đối thủ nội địa.

Đặc biệt, việc chính phủ Nigeria loại bỏ trợ cấp nhiên liệu vào năm 2023 đã đẩy chi phí vận hành lên cao. Lạm phát cùng với một đợt tăng giá xăng dầu khác trong năm nay càng siết chặt thêm các tài xế. Uber không nói rõ liệu những áp lực này có phải là nguyên nhân dẫn đến quyết định rút lui hay không, nhưng chắc chắn chúng không làm cho việc ở lại trở nên hấp dẫn.

Động thái rút lui mang tính hệ thống

Đây không phải là lần đầu tiên Uber thu hẹp tại châu Phi. Trước Nigeria và Uganda, hãng cũng đã rời khỏi Bờ Biển Ngà và Tanzania trong năm qua. Sau đợt tái cơ cấu này, Uber hiện chỉ còn hoạt động tại Ai Cập, Ghana, Kenya và Nam Phi — những thị trường mà hãng vẫn đánh giá có "sự tăng trưởng mạnh mẽ và cơ hội dài hạn".

"Quyết định này chỉ giới hạn ở hai thị trường này và không ảnh hưởng đến hoạt động của chúng tôi ở phần còn lại của lục địa. Uber vẫn cam kết sâu sắc với khu vực châu Phi hạ Sahara." — Đại diện Uber tuyên bố.

Theo đơn vị truyền thông The Register, họ đã đặt câu hỏi với Uber về việc liệu dịch vụ có thực sự ngừng hoạt động giữa chừng khi tài xế vẫn đang chạy xe hay không, cũng như lý do cụ thể và thời điểm hãng đưa ra quyết định. Tuy nhiên, cho đến thời điểm bài viết được công bố, Uber vẫn chưa phản hồi.

Người dùng trên toàn thế giới có lẽ sẽ quen thuộc với một phiên bản "rapture" nhẹ nhàng hơn: tài xế nhận chuyến, sau đó hủy và biến mất khỏi ứng dụng — khác hẳn với việc cả một nền tảng bốc hơi chỉ sau một đêm như tại Nigeria và Uganda lần này.

Việc Uber rời đi là một hồi chuông cảnh tỉnh cho thị trường gọi xe tại các quốc gia đang phát triển, nơi chi phí vận hành tăng cao và biên lợi nhuận mỏng đang là bài toán khó cho các "ông lớn" công nghệ toàn cầu. Liệu các hãng xe nội địa có thể tận dụng cơ hội này để vươn lên và xây dựng một hệ sinh thái bền vững hơn hay không, vẫn còn là một câu hỏi mở đáng chờ đợi.