Vì sao đầu tư AI chưa mang lại năng suất như kỳ vọng? Chuyên gia khuyên doanh nghiệp hãy kiên trì

Nhiều doanh nghiệp đã đổ tiền vào AI nhưng vẫn chưa thấy năng suất tăng tương xứng. Viện Năng suất thuộc Đại học Manchester lý giải nguyên nhân và cho rằng doanh nghiệp cần tiếp tục đầu tư đúng hướng thay vì bỏ cuộc.

Báo cáo mang tên "The AI Ambition Gap" (Khoảng cách tham vọng AI) đặt câu hỏi vì sao việc ứng dụng AI ngày càng rộng rãi lại chưa chuyển hóa thành mức tăng năng suất như dự báo. Báo cáo được thực hiện theo đơn đặt hàng của Bytes Technology Group, một công ty dịch vụ CNTT.

Chi phí đến trước, lợi ích đến sau

Một trong những lý do chính khiến kết quả chưa rõ rệt là các tổ chức đã đầu tư lớn ngay từ đầu cho việc đào tạo lại nhân sự, tái cấu trúc quy trình làm việc và nhiều khoản điều chỉnh khác. Những chi phí này phát sinh tức thì, trong khi lợi nhuận thu về chỉ đến sau đó.

Báo cáo cũng chỉ ra rằng AI có thể nâng cao năng suất ở cấp độ từng tác vụ riêng lẻ, nhưng lợi ích này không tự động lan tỏa thành năng suất cao hơn cho toàn bộ vai trò của người lao động hay cho cả tổ chức.

Con số biết nói: làm nhanh hơn không đồng nghĩa với giao hàng nhiều hơn

Báo cáo dẫn ví dụ về các lập trình viên sử dụng GitHub Copilot hoàn thành nhiều hơn khoảng 26% số tác vụ. Những người dùng ChatGPT cho các công việc viết lách và phân tích thường ngày giảm được 40% thời gian hoàn thành tác vụ, đồng thời chất lượng đầu ra tăng 18%.

Tuy nhiên, một nghiên cứu về các công cụ phát triển bằng AI lại cho thấy hoạt động viết mã tăng khoảng 240%, trong khi số bản phát hành phần mềm thực tế chỉ tăng khoảng 30%. Nguyên nhân của khoảng cách này là con người vẫn phải kiểm tra và thử nghiệm công việc trước khi phát hành.

"Tiềm năng năng suất của AI chỉ trở thành hiện thực khi những tác vụ nhanh hơn dẫn tới hiệu quả tốt hơn trên toàn doanh nghiệp. Khoảng cách tham vọng nằm giữa những hiệu quả riêng lẻ đó và kết quả kinh doanh bền vững." — Bart van Ark, giáo sư Viện Năng suất, tác giả chính của báo cáo.

Vai trò con người vẫn là "nút thắt" quan trọng

Theo các nhà nghiên cứu, việc một công việc có mức độ tiếp xúc cao với AI không tự động khiến người lao động làm việc hiệu quả hơn. Mỗi công việc thường kết hợp các hoạt động có thể tự động hóa với những tác vụ đòi hỏi phán đoán, phối hợp, giao tiếp với khách hàng và tư duy phản biện. Khi AI loại bỏ hoặc tăng tốc một số hoạt động, chính các tác vụ bổ trợ của con người lại trở thành giới hạn cho việc tiết kiệm thời gian và việc chuyển hóa lợi ích cấp tác vụ thành năng suất cao hơn.

Báo cáo gợi ý rằng AI có thể phần nào thay thế lao động trong các tác vụ hiện có, đồng thời tạo ra những tác vụ mới mà ở đó con người vẫn giữ lợi thế so sánh.

Anh có lợi thế nhờ cấu trúc nghề nghiệp

Đây có thể là tin tốt cho nước Anh. So với năm quốc gia khác (Mỹ, Brazil, Colombia, Ấn Độ và Nam Phi), Anh có tỷ lệ lao động cao nhất trong các nghề vừa có mức độ tiếp xúc cao với AI vừa có "tính bổ trợ cao". Điều này một phần liên quan đến các lĩnh vực tài chính và dịch vụ doanh nghiệp chuyên nghiệp quy mô lớn của nước này, vốn tập trung nhiều nghề thiên về nhận thức.

Thông tin này rất đáng chú ý khi chính phủ Anh đang đặt kỳ vọng dùng AI để thúc đẩy phục hồi kinh tế. Lĩnh vực AI của Anh tương đối lớn so với chuẩn châu Âu, và báo cáo dẫn ước tính gần đây của OECD rằng các nền kinh tế có mức độ tiếp xúc cao như Anh và Mỹ có thể đạt mức tăng năng suất lao động hằng năm từ 0,4 đến 1,3 điểm phần trăm. Ngay cả mức tăng khoảng 0,5 đến 0,7 điểm phần trăm mỗi năm cũng sẽ là bước tiến đáng kể so với tình trạng trì trệ năng suất của Anh trong thập kỷ qua, miễn là hiệu ứng này được duy trì.

Lời khuyên cho doanh nghiệp

Viện Năng suất liệt kê một số yếu tố "hỗ trợ lẫn nhau" giúp tổ chức thu hẹp khoảng cách tham vọng:

• Ban lãnh đạo định hướng chiến lược rõ ràng cho tổ chức
• Nâng cao năng lực nhân viên thông qua kiến thức và hiểu biết dữ liệu tốt hơn, giúp biến hiểu biết cá nhân thành tri thức chung
• Triển khai quản trị AI bài bản
• Tập trung vào các ứng dụng có thể tạo sản phẩm mới, cải thiện quy trình cốt lõi hoặc giải quyết những vấn đề trước đây tưởng như nan giải

Kết luận của báo cáo là doanh nghiệp cần kiên định và tiếp tục đầu tư vào AI, và cuối cùng lợi ích sẽ đến nếu làm đúng hướng. Điều đó bao gồm tập trung vào các trường hợp sử dụng có giá trị cao gắn với chiến lược, giá trị khách hàng và các điểm nghẽn vận hành, đồng thời coi AI như một cuộc tái thiết kế nơi làm việc.

Các nhà hoạch định chính sách cũng có thể hỗ trợ doanh nghiệp bằng cách giúp xác định các cơ hội phù hợp, qua đó giảm rủi ro và sự bất định khi ứng dụng.

Đáng chú ý, các báo cáo khác công bố cùng tuần lại đưa ra thông điệp thẳng thắn hơn: Gartner cho biết 75% thành viên hội đồng quản trị doanh nghiệp vẫn chưa thấy bất kỳ lợi ích năng suất hay cắt giảm chi phí nào từ việc dùng AI, còn Apollo Global Management nhận định chỉ những nhà cung cấp công nghệ lớn nhất mới đang thu được lợi ích từ AI.