Voyager 1 sắp lập kỷ lục mới: cán mốc một ngày ánh sáng từ Trái Đất

Voyager 1 — tàu vũ trụ đã rời hệ Mặt Trời và đang bay trong không gian liên sao — sẽ sớm trở thành vật thể nhân tạo đầu tiên cách Trái Đất một ngày ánh sáng. Cột mốc này không đo thời gian mà đo khoảng cách: quãng đường ánh sáng đi được trong 24 giờ, tương đương khoảng 26 tỷ km. Thời điểm chính xác dự kiến là 5 giờ 16 phút 07 giây sáng ngày 18/11/2026 (giờ miền Đông nước Mỹ).

Minh họa tàu vũ trụ Voyager 1 trong không gian liên sao

"Một ngày ánh sáng" nghĩa là gì?

Không có gì trong vũ trụ di chuyển nhanh hơn ánh sáng. Trong chân không, ánh sáng đi được khoảng 186.000 dặm mỗi giây (gần 300.000 km/s). Điều này đúng với mọi dạng bức xạ điện từ, từ ánh sáng khả kiến, vi sóng, sóng vô tuyến cho tới tia gamma, tia X hay tia hồng ngoại.

Một ngày ánh sáng là quãng đường ánh sáng đi được trong 24 giờ, chính xác là 16.094.799.096 dặm, tức khoảng 25.902.068.356 km. Để dễ hình dung, hãy so sánh với những khoảng cách quen thuộc:

• Mặt Trăng cách Trái Đất trung bình 384.400 km. Các phi hành gia Artemis II mất khoảng ba ngày để tới đó, nhưng ánh sáng chỉ cần 1,3 giây.
• Ánh sáng Mặt Trời mất khoảng 8 phút 20 giây để tới Trái Đất, tức Mặt Trời cách chúng ta khoảng 8,3 phút ánh sáng.
• Khoảng cách Trái Đất – Sao Hỏa thay đổi theo quỹ đạo, nên tín hiệu vô tuyến giữa hai hành tinh mất từ 3 đến 22 phút.
• Sao Hải Vương, hành tinh xa nhất hệ Mặt Trời, cách Trái Đất khoảng 4,5 tỷ km, tương đương 4 giờ 10 phút ánh sáng. Voyager 2 phải bay suốt 12 năm với vận tốc khoảng 56.000 km/h mới tới được đây.

Đó cũng là lý do các nhà thiên văn dùng năm ánh sáng — khoảng 9,46 nghìn tỷ km — để đo những khoảng cách khổng lồ. Ngôi sao gần chúng ta nhất, Proxima Centauri, cách khoảng 4,24 năm ánh sáng; còn thiên hà Andromeda cách dải Ngân Hà tới 2,5 triệu năm ánh sáng.

Gần 50 năm để đi được một ngày ánh sáng

Voyager 1 và Voyager 2 được phóng vào năm 1977, nhưng đi theo hai lộ trình khác nhau. Voyager 2 được điều hướng để ghé thăm Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương, còn Voyager 1 bay thẳng ra ngoài. Khi cán mốc ngày 18/11, Voyager 1 sẽ mất 49 năm, 2 tháng và 11 ngày để đạt khoảng cách một ngày ánh sáng. Voyager 2 dự kiến đạt cột mốc tương tự vào tháng 11/2035.

Mô phỏng nhật quyển và các ranh giới của môi trường liên sao

Điều đáng chú ý là tốc độ của Voyager 1 hiện vào khoảng 61.000 km/h — nhanh hơn bất kỳ vật thể nhân tạo nào từng bay — nhưng vẫn chỉ là "bò chậm" so với ánh sáng, chậm hơn khoảng 17.000 lần. Đó là lý do cột mốc một ngày ánh sáng lại đáng để ăn mừng đến vậy.

Voyager 1 đang đi về đâu?

Voyager 1 đang hướng tới một ngôi sao cách Trái Đất hơn 17 năm ánh sáng có tên AC +79 3888, hay còn gọi là Gliese 445, hiện nằm trong chòm sao Tiểu Hùng. Tàu sẽ chỉ bay ngang qua ngôi sao này ở khoảng cách khoảng 1,7 năm ánh sáng — và phải mất 40.000 năm nữa.

Ảnh thiên hà NGC 5068 chụp bởi Kính viễn vọng Không gian James Webb

Con số này cho thấy giới hạn của công nghệ hiện tại: ngay cả cỗ máy bay xa nhất mà con người từng tạo ra cũng chỉ mới chạm tới ngưỡng "một ngày ánh sáng" sau nửa thế kỷ. Vũ trụ rộng lớn đến mức các đơn vị đo lường thông thường trở nên vô nghĩa, buộc chúng ta phải quy chiếu mọi thứ theo tốc độ ánh sáng.

Khi Voyager 1 cán mốc ngày 18/11/2026, đó không chỉ là một con số kỹ thuật — mà là dấu mốc đánh dấu giới hạn hiện tại của hành trình khám phá vũ trụ do con người tạo ra.

Độc giả quan tâm có thể theo dõi vị trí thời gian thực của hai tàu Voyager qua công cụ tương tác "Eyes on the Solar System" của NASA, hoặc xem lại hành trình từ khi Voyager 1 ghé Sao Mộc, Sao Thổ cho tới khi chụp bức ảnh biểu tượng "Pale Blue Dot" và trở thành tàu đầu tiên bước vào không gian liên sao.