Wiki game do AI tạo tràn lan thông tin sai lệch, gây nhiễu loạn văn hóa game

Trong những năm gần đây, người chơi game có thói quen tra cứu thông tin trên các trang wiki do cộng đồng fan xây dựng. Thế nhưng, làn sóng website được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo đang dần chiếm lĩnh kết quả tìm kiếm, mang theo vô số dữ liệu sai lệch và làm xói mòn niềm tin vào một phần quan trọng của văn hóa game.

Khi "wiki" thật ra không phải là wiki

Câu chuyện bắt đầu từ một trải nghiệm khá quen thuộc: một cây bút của Eurogamer muốn tra cứu thông tin cơ bản về các nhân vật đồng hành trong tựa game Nighthawks, bèn tìm kiếm trên Google và bấm vào kết quả đầu tiên – trang "Nighthawks Wiki". Ban đầu, đây có vẻ là một nguồn tham khảo bình thường, bởi các wiki vốn không phải lúc nào cũng đáng tin, nhất là những dự án do fan tự quản lý với số người tham gia hạn chế.

Tuy nhiên, trang web này bộc lộ những vấn đề sâu xa hơn nhiều. Thứ nhất, nó không thực sự là wiki: thay vì cho phép bất kỳ ai chỉnh sửa như đặc trưng của mô hình wiki, trang chỉ nhận "đính chính" qua email. Thứ hai, nội dung chứa đầy thông tin sai sự thật khó có thể do fan gõ nhầm, chẳng hạn như liệt kê những nhân vật và kỹ năng không hề tồn tại trong game. Trang còn thường xuyên trộn lẫn thông tin không liên quan về bộ phim năm 1981 và bức tranh của Edward Hopper cùng tên, thậm chí đưa cả hai vào mục "nguồn tham khảo".

Dù không muốn quy kết vội vàng, cây bút này đã lần theo tên miền và phát hiện nó được đăng ký qua một dịch vụ xây dựng website có tích hợp tính năng "AI Website builder". Một tìm kiếm nhanh cho thấy còn rất nhiều trang tương tự, có trang cho phép chỉnh sửa thật, có trang chỉ mượn danh xưng wiki.

Nhắm vào game indie và cuộc chiến SEO

Điểm chung của những website này là chúng thường nhắm vào các tựa game indie không có cộng đồng người chơi đông đảo – đúng kiểu game mà người chơi cần trợ giúp nhưng lại chưa có một cộng đồng đủ mạnh để cung cấp thông tin.

Tim Bender, Giám đốc điều hành của nhà phát hành Hooded Horse, hiểu rõ vấn đề này. Khác với phần lớn nhà phát hành, Hooded Horse tự xây dựng wiki cho game của mình và phối hợp với fan để đảm bảo nội dung hữu ích. Nhưng gần đây, công ty phải liên tục chạy đua với các trang do AI tạo ra đang cạnh tranh trên kết quả tìm kiếm.

"[AI tạo sinh] cho phép một loạt doanh nghiệp mang tính thương mại sản xuất hàng loạt và làm ngập kết quả tìm kiếm của các game để hút lưu lượng truy cập", Bender nhận định.

Một ví dụ là trang cho tựa game Corsair Cove của họ, thực chất chỉ là một phần trong bộ sưu tập hơn 20 game do website GameDB vận hành, và người sáng lập trang này đã thừa nhận sử dụng AI tạo sinh.

Hệ lụy kép cho cộng đồng

Hệ quả của việc vừa chen chân vào vị trí của các wiki chính thống vừa chứa đầy thông tin sai là rất nhiều người chơi bị bối rối và thất vọng. Bender cho biết đội ngũ của ông liên tục nhận phản hồi từ người chơi đã vô tình truy cập những trang này và không hiểu chuyện gì đang xảy ra.

Với những người tình nguyện duy trì wiki, thiệt hại còn nặng nề hơn. FlamingMojo, thành viên của Independent Game Wiki Network, cho biết các trang do AI tạo ra đã làm tổn hại danh tiếng của cộng đồng: người chơi bị thông tin sai dẫn dắt, trong khi wiki chính thống chưa kịp cập nhật trang liên quan, khiến họ quay lưng hoàn toàn với wiki.

Bên cạnh đó, các wiki độc lập còn phải gánh thêm một áp lực khác: các công cụ thu thập dữ liệu AI liên tục gửi lưu lượng truy cập khổng lồ về máy chủ. Dữ liệu nội bộ của Dune: Awakening Community Wiki ghi nhận 7 triệu yêu cầu từ trình thu thập AI trong 30 ngày, trong đó 5 triệu đến từ riêng Meta. FlamingMojo cho biết Meta "đập vào mọi trang nhiều lần mỗi giây" mà không quan tâm đến giới hạn tốc độ hợp lý nào.

• Chi phí máy chủ của các wiki độc lập đã tăng từ 3 đến 10 lần vì tác động của AI.
• Trong khi đó, các wiki này hiếm khi kiếm được tiền, thường do fan tự bỏ tiền túi duy trì.
• Nghịch lý là chính mức lợi nhuận thấp này lại khiến các trang do AI tạo ra càng dễ "phủ sóng": rào cản thấp, chỉ cần một chút doanh thu quảng cáo là đủ.

Những rủi ro ngoài thông tin sai

Không phải mọi trang do AI tạo ra chỉ nhắm đến chút doanh thu quảng cáo. Theo Bender, có những trang thu thập dữ liệu người dùng mà không rõ mục đích, thậm chí có trường hợp dẫn người dùng đến phần mềm trả phí đáng ngờ – và phần mềm này đã bị cảnh báo là "có khả năng không an toàn".

Trong quá trình kiểm tra, một biên tập viên của Eurogamer ghi nhận trang Nighthawks Wiki liên tục chuyển hướng đến các URL spam. Đáng chú ý, tình trạng này nằm trong bối cảnh rộng hơn về tác động của AI tạo sinh lên khả năng tiếp cận thông tin: các công cụ này khiến kẻ xấu dễ dàng làm ngập lụt không gian thông tin và lấn át những nội dung tốt do con người dành tâm huyết xây dựng.

Cộng đồng – chìa khóa để vượt qua "ô nhiễm AI"

Bất chấp những khó khăn, vẫn có tia hy vọng. Các wiki độc lập đang tìm cách thích nghi, chẳng hạn như game hóa việc đóng góp và phối hợp với nhà phát triển để trao thưởng trong game cho người đóng góp.

"Cách chúng ta sống sót qua sự ô nhiễm của AI là nhờ cộng đồng. Nhiều người cùng đóng góp một chút và cảm thấy mình có quyền sở hữu chung", FlamingMojo chia sẻ.

Với người chơi Việt Nam, bài học rút ra khá thiết thực: khi tra cứu thông tin về game, đặc biệt là các tựa game ít phổ biến, nên ưu tiên các wiki có cộng đồng chỉnh sửa công khai, kiểm chứng chéo thông tin và cảnh giác với những trang có nội dung "quá trơn tru" nhưng lại đầy dữ liệu không liên quan. Trong kỷ nguyên AI tạo sinh, khả năng sàng lọc nguồn thông tin đang trở thành một kỹ năng thiết yếu, không chỉ với game mà với mọi lĩnh vực.