Windows XP tròn 25 năm: Hệ điều hành 'bất tử' mà cả ngân hàng lẫn phòng khám nha khoa vẫn chưa chịu khai tử

Cách đây đúng 25 năm, Microsoft chính thức chuyển Windows XP sang giai đoạn sản xuất hàng loạt (RTM), khép lại kỷ nguyên Windows 9x và mở ra một chương mới cho hệ điều hành dành cho người dùng phổ thông. Điều đáng nói là đến tận ngày nay, nhiều cơ quan chính phủ, ngân hàng và phòng khám nha khoa vẫn đang cố gắng tìm cách "khai tử" hệ điều hành này mà chưa thành công.

Cột mốc hợp nhất hai thế giới phần mềm

Trước Windows XP, người dùng cá nhân và doanh nghiệp sống trong hai thế giới phần mềm hoàn toàn khác biệt. XP được phát hành vào ngày 24/8/2001, kế nhiệm Windows 2000 cho giới chuyên nghiệp và Windows ME (Millennium Edition) cho người dùng gia đình.

So với Windows ME, XP được đánh giá là ổn định vượt trội. Thậm chí có một câu đùa trong giới công nghệ rằng: so với Windows ME, một con voi đứng trên cọc giao thông cũng còn "vững chãi" hơn. Mang mật danh Whistler, XP là nơi Microsoft bắt đầu cuộc "đại tu" không ngừng với menu Start ra mắt từ Windows 95 — chuyển sang bố cục hai cột và thiết kế lại toàn bộ giao diện người dùng.

Cải tiến giao diện và những dấu ấn khó quên

Các kỹ sư tại Redmond cũng tinh chỉnh thanh tác vụ và giới thiệu tính năng nhóm ứng dụng theo chương trình. Người dùng kỳ cựu chắc chắn vẫn nhớ như in vô số hiệu ứng hình ảnh và bộ icon mới mà XP mang lại.

Microsoft cũng nỗ lực duy trì khả năng tương thích ngược cho những ứng dụng "kỳ lạ" mà doanh nghiệp không thể loại bỏ, dù không phải lúc nào điều này cũng thành công. Tại thời điểm ra mắt, XP có hai phiên bản: Home và Professional. Trong đó, bản Professional hỗ trợ tài khoản miền và nhiều bộ xử lý — những tính năng hướng đến môi trường doanh nghiệp.

"Con gián" của ngành công nghệ thông tin

Theo năm tháng, Windows XP trở thành biểu tượng của sự "bất tử" trong ngành IT, không chịu biến mất dù bị "dẫm đạp" nhiều lần. Hỗ trợ mở rộng chính thức kết thúc vào ngày 8/4/2014, tức hơn 12 năm sau khi ra mắt. Thế nhưng XP vẫn tồn tại ngấm ngầm qua Windows Embedded POSReady 2009 — đến hết hỗ trợ vào tháng 4/2019.

Thậm chí vào tháng 5/2019, Microsoft còn phát hành bản vá cho XP nhằm ngăn chặn mã độc khai thác lỗ hổng Remote Desktop Services. Đến tận năm 2024, gã khổng lồ phần mềm vẫn còn phát hành bản cập nhật bảo mật cho XP SP3.

Điều thú vị là nhiều tổ chức vẫn "nghiện" XP khó cai. 90% hệ thống của Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) vẫn dựa vào hệ điều hành này đến cuối năm 2016. Năm 2018, Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ phải ra tối hậu thư cho các ngân hàng đến 2019 phải loại XP khỏi hệ thống ATM.

Di sản vẫn còn nguyên giá trị

Người dùng vẫn có thể tìm thấy Windows 2000 — tiền thân của XP — trong các máy bán vé tự động nếu chịu khó quan sát. Một cựu nhân viên Microsoft từng tiết lộ với The Register rằng một phần lớn ngành ngân hàng toàn cầu vẫn chạy trên Windows Server 2003 — phiên bản server của XP.

Windows XP được bán lẻ từ tháng 10/2001, và với nhiều người, đây là "đỉnh cao" của Windows. Giao diện trực quan, tính ổn định vượt bậc so với thời Windows 9x, cùng hình nền Bliss huyền thoại vẫn còn in sâu trong ký ức hàng triệu người dùng trên thế giới — bao gồm cả Việt Nam, nơi XP từng là hệ điều hành "quốc dân" trong suốt thập niên 2000.

Thật đáng tiếc khi Windows Vista đã "rình rập" ngay phía sau để rồi gây ra một trong những thất bại lớn nhất lịch sử Microsoft.®

Bài viết được chuyển thể và biên tập từ nguồn The Register.