AI có thực sự khiến sinh viên mới tốt nghiệp thất nghiệp? Dữ liệu mới nói ngược lại

Trong khi nhiều người lo ngại AI sẽ "cướp việc" của sinh viên mới ra trường, một nghiên cứu mới từ Đức lại đưa ra kết luận trái ngược hoàn toàn. Liệu nỗi lo về làn sóng thất nghiệp do AI có đang bị thổi phồng?

Tháng trước, một nghiên cứu của Đại học Stanford từng gây chú ý khi cho thấy việc làm ở các vị trí đầu vào trong những ngành được cho là "bị AI ảnh hưởng" đang tụt lại khá xa so với các lĩnh vực khác. Thế nhưng, một báo cáo nghiên cứu mới đây từ các nhà kinh tế học tại CESifo (Munich) lại đưa ra kết luận hoàn toàn ngược lại.

Không có bằng chứng về làn sóng dịch chuyển lao động

Trong bài nghiên cứu mang tên "The Early Impacts of AI on Employment Among Recent College Graduates" (Tác động ban đầu của AI đến việc làm của sinh viên mới tốt nghiệp đại học), hai nhà nghiên cứu Robert Fairlie và Jane Wu khẳng định thẳng thắn rằng:

"Không có bằng chứng nào cho thấy sự dịch chuyển lao động hoặc cắt giảm tuyển dụng diện rộng, đáng kể đối với sinh viên mới tốt nghiệp, cả về mặt tuyệt đối lẫn tương đối."

Nhóm nghiên cứu quyết định tập trung vào những người mới ra trường bởi vì, theo họ, những thay đổi trong nhu cầu lao động thường xuất hiện đầu tiên thông qua việc giảm tuyển dụng. Khi AI trở nên đủ giỏi để đảm nhận ít nhất những "tác vụ tương đối chuẩn hóa" trong nhiều công việc văn phòng ở cấp đầu vào, các doanh nghiệp có thể sẽ hạn chế tuyển người mới cho những vai trò đơn giản thay vì sa thải nhân viên lâu năm có kinh nghiệm.

Vì sao lo ngại về thế hệ tốt nghiệp 2026 vẫn còn?

Dù kết quả nghiên cứu khá tích cực, vẫn có những lý do để tin rằng nhóm sinh viên tốt nghiệp năm 2026 có thể đối mặt với rủi ro bị AI thay thế cao hơn so với những người ra trường chỉ một hai năm trước đó.

Các nhà nghiên cứu CESifo chỉ ra một số tín hiệu đáng lưu ý:

• Số lượng doanh nghiệp "thay thế một lượng lớn nhiệm vụ của nhân viên bằng AI" đã tăng mạnh trong một khảo sát gần đây của Cục Thống kê Dân số Mỹ (Census).
• Chi tiêu cho AI trên mỗi nhân viên tăng rộng khắp ở nhiều doanh nghiệp.
• Lượng sử dụng token của ChatGPT Enterprise cũng tăng đáng kể trong 12 tháng qua.

Những con số này cho thấy AI đang thực sự thâm nhập sâu hơn vào quy trình làm việc văn phòng, dù tác động tổng thể lên việc làm của sinh viên mới tốt nghiệp vẫn chưa rõ ràng.

Ý nghĩa với thị trường lao động và sinh viên Việt Nam

Kết quả trái ngược giữa hai nghiên cứu cho thấy bức tranh về tác động của AI lên việc làm vẫn còn nhiều điểm mờ. Với sinh viên Việt Nam — đặc biệt là những bạn theo học các ngành công nghệ, kinh doanh hay truyền thông — đây là lúc nên theo dõi sát diễn biến thị trường và trang bị kỹ năng làm việc cùng AI.

Việc thành thạo các công cụ AI không chỉ giúp các bạn duy trì lợi thế cạnh tranh mà còn có thể biến AI từ mối đe dọa thành một trợ thủ đắc lực trong công việc. Như mọi cuộc cách mạng công nghệ trước đây, điều quan trọng không phải là AI có thay thế con người hay không, mà là chúng ta thích nghi với nó như thế nào.