AI nhỏ gọn giúp drone tự nhận diện và tấn công mục tiêu trên chiến trường

Khi các quân đội châu Âu thích nghi với việc sử dụng AI và drone trong chiến tranh hiện đại, một startup được NATO hậu thuẫn đang giúp triển khai khả năng phát hiện và lựa chọn mục tiêu bằng AI, có thể chạy trên các drone nhỏ cho nhiệm vụ trinh sát và tấn công.

Công ty Scaleout Systems được thành lập bởi các nhà nghiên cứu từ Đại học Uppsala (Thụy Điển) vào năm 2018, ban đầu tập trung vào việc huấn luyện và triển khai mô hình học máy trực tiếp trên phần cứng có sẵn trong xe tải thương mại và các phương tiện khác.

Bước ngoặt từ xung đột Ukraine

Khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine năm 2022, công ty đã chuyển hướng sang các ứng dụng quốc phòng.

"Với cuộc chiến ở Ukraine và một thế giới đang thay đổi, chúng tôi nhận ra rằng công nghệ này có thể rất quan trọng để vận hành dữ liệu biên và dữ liệu cảm biến cho học máy, nhằm đảm bảo các đồng minh NATO có được lợi thế chiến lược đó," Andreas Hellander, đồng sáng lập kiêm CEO của Scaleout Systems, chia sẻ.

AI chạy trực tiếp trên thiết bị biên

Điểm cốt lõi trong công nghệ của Scaleout là khả năng học phi tập trung — huấn luyện mô hình AI ngay trên thiết bị mà không cần gửi toàn bộ dữ liệu về trung tâm.

• Xử lý tại chỗ: Mô hình AI nhỏ gọn chạy trực tiếp trên drone, giảm độ trễ và phụ thuộc vào kết nối mạng.
• Tiết kiệm băng thông: Chỉ truyền các cập nhật mô hình thay vì toàn bộ dữ liệu cảm biến thô.
• Tăng khả năng sống sót: Drone vẫn hoạt động được ngay cả khi mất liên lạc với trung tâm chỉ huy.

Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với drone nhỏ, vốn bị giới hạn về năng lực tính toán và pin. Thay vì phải mang theo phần cứng mạnh mẽ, drone có thể sử dụng các mô hình AI đã được tối ưu để nhận diện mục tiêu theo thời gian thực.

Những lo ngại về đạo đức và an ninh

Việc triển khai AI tự động trong các nhiệm vụ tấn công đặt ra nhiều câu hỏi nghiêm trọng về trách nhiệm pháp lý và đạo đức chiến tranh.

• Ai chịu trách nhiệm khi AI xác định sai mục tiêu và gây thương vong cho dân thường?
• Liệu con người có luôn nằm trong vòng kiểm soát quyết định khai hỏa?
• Các mô hình AI có thể bị đối phương đánh lừa hoặc gây nhiễu như thế nào?

Các tổ chức nhân quyền quốc tế từ lâu đã kêu gọi cấm hoàn toàn các vũ khí tự động sát thương (LAWS) có khả năng chọn và tấn công mục tiêu mà không cần con người ra quyết định. Tuy nhiên, ranh giới giữa "hỗ trợ nhận diện mục tiêu" và "tự động tấn công" ngày càng trở nên mờ nhạt khi công nghệ tiến bộ.

Ý nghĩa với Việt Nam

Với Việt Nam, sự phát triển của AI biên trên drone mang lại cả bài học về công nghệ lẫn cảnh báo về an ninh.

• Về công nghệ: Việc tối ưu mô hình AI chạy trên thiết bị biên có ứng dụng rộng rãi trong nông nghiệp, giám sát hạ tầng, cứu hộ cứu nạn và quản lý thiên tai.
• Về an ninh: Sự phổ biến của drone giá rẻ kết hợp AI đặt ra thách thức mới cho công tác bảo vệ an ninh quốc gia và kiểm soát không phận.
• Về pháp lý: Việt Nam cần sớm xây dựng khung pháp lý cho drone và các hệ thống AI tự động, trước khi công nghệ này trở nên quá phổ biến.

Câu chuyện của Scaleout Systems cho thấy một xu hướng rõ ràng: AI đang dịch chuyển từ trung tâm dữ liệu ra biên, và trong lĩnh vực quốc phòng, tốc độ dịch chuyển này diễn ra nhanh hơn bất kỳ ngành nào khác.