Anh chi 90 trieu bảng để tận dụng nhiệt thải từ trung tâm dữ liệu sưởi ấm nhà ở

Chính phủ Vương quốc Anh vừa công bố khoản đầu tư trị giá 90 triệu bảng Anh (tương đương khoảng 119 triệu USD) để xây dựng và nâng cấp các mạng lưới nhiệt (heat network) — hệ thống thu hồi nhiệt dư thừa từ trung tâm dữ liệu và nhà máy để sưởi ấm nhà ở và phục vụ các mục đích dân sinh khác.

Theo Bộ An ninh Năng lượng và Phát thải ròng bằng không (DESNZ), chương trình này sẽ giúp hơn 750.000 hộ gia đình tiếp cận nguồn sưởi ấm rẻ hơn. Đáng chú ý, kế hoạch còn bao gồm một "siêu dự án nhiệt" vận chuyển nước nóng qua đường hầm bên dưới sông Thames.

Dự án đường hầm dưới sông Thames

Phần quan trọng nhất của chương trình là dự án được rót 41 triệu bảng (khoảng 54 triệu USD), với tham vọng cung cấp nguồn nhiệt sạch cho 650.000 hộ gia đình tại London.

Mục tiêu của dự án là giúp thủ đô nước Anh giảm bớt sự phụ thuộc vào khí đốt — tương tự những mô hình đã vận hành hàng chục năm tại Copenhagen, Amsterdam, Vienna và Berlin.

Tuy nhiên, tiến độ và chi phí thực tế đang là dấu hỏi lớn. Dự án "siêu cống ngầm" Thames vừa hoàn thành đã mất tới 9 năm thi công với chi phí khoảng 5 tỷ bảng. Điều này khiến nhiều người lo ngại liệu đường hầm phục vụ dự án nhiệt có bao giờ thực sự được đào hay không.

Trong lúc chờ đường hầm, chính phủ cho biết nước nóng sẽ được vận chuyển 25 km mỗi ngày dọc sông Thames bằng sà lan điện từ một nhà máy xử lý rác gần Bexley. Ý tưởng này đã nhanh chóng vấp phải nhiều chỉ trích trên mạng xã hội. Đại diện DESNZ giải thích khoản 41 triệu bảng chỉ dành cho phần sà lan, dự kiến vận hành từ năm 2028, còn đường hầm có thể hoạt động vào thập niên 2030. Chi phí cho phần đường hầm hiện chưa được công bố.

Hoài nghi về hiệu quả tận dụng nhiệt thải

Không chỉ vấn đề tiến độ, tính hiệu quả của việc dùng nhiệt thải từ trung tâm dữ liệu cũng gây tranh cãi.

• Theo Uptime Institute, nhiệt độ thải từ trung tâm dữ liệu thường không đủ cao để sử dụng trực tiếp cho sưởi ấm gia đình, buộc phải dùng thêm bơm nhiệt — vốn tiêu tốn thêm năng lượng.
• Báo cáo năm 2024 của hiệp hội TechUK cho biết, dù thế hệ mạng lưới nhiệt thứ năm có thể hoạt động với nguồn nhiệt thấp từ trung tâm dữ liệu, phần lớn hệ thống đang vận hành tại Anh vẫn là thế hệ thứ ba với hiệu suất thấp hơn và cường độ phát thải carbon cao hơn.

Kỳ vọng từ phía người dân

Bất chấp những lo ngại kỹ thuật, khảo sát cho thấy 60% người Anh cho rằng giấy phép xây dựng trung tâm dữ liệu nên gắn với điều kiện cơ sở này phải cung cấp nhiệt dư cho các hộ gia đình và doanh nghiệp lân cận. Khoảng 62% cho biết họ sẽ ủng hộ hơn nếu dự án tại khu vực mình sinh sống cam kết chia sẻ nhiệt thải.

Khảo sát do EnergiRaven — công ty tư vấn về hiệu quả năng lượng — thực hiện. Công ty này đề xuất mọi trung tâm dữ liệu mới có công suất trên 1 MW đều phải trang bị hạ tầng chia sẻ nhiệt.

Alan Howard của hãng phân tích công nghệ Omdia nhận định: "Sưởi ấm khu vực chắc chắn là lợi ích cho cộng đồng, và với trung tâm dữ liệu, nó có thể tạo hình ảnh tích cực khi nhiều nơi còn e ngại tiếp nhận chúng."

Ông Howard cũng lưu ý dự án hiện vẫn ở giai đoạn khái niệm và sẽ đối mặt nhiều thách thức: tiến độ có thể kéo dài và phức tạp do nhà nước dẫn dắt, các bài toán kỹ thuật khổng lồ — từ vận chuyển nước nóng bằng sà lan đến đào hầm dưới sông Thames — khó tránh khỏi trục trặc, và chi phí thực tế dễ vượt xa con số dự kiến.

Bên cạnh dự án sông Thames, DESNZ cũng sẽ rót vốn cho một số mạng lưới nhiệt khác, gồm mở rộng hệ thống tại Solihull (miền trung nước Anh), dự án tại Marble Arch (London) phục vụ văn phòng, nhà ở, khách sạn quanh phố Oxford, và một hệ thống tại Bexley và Greenwich có thể phục vụ tới 100.000 hộ gia đình khi hoàn thiện.

Góc nhìn cho Việt Nam

Câu chuyện của nước Anh là bài học tham khảo cho Việt Nam trong bối cảnh các trung tâm dữ liệu tại TP.HCM, Hà Nội và các khu công nghiệp đang phát triển nhanh. Việc tận dụng nhiệt thải không chỉ giúp tiết kiệm năng lượng mà còn là cách để ngành trung tâm dữ liệu xây dựng thiện cảm với cộng đồng địa phương — yếu tố ngày càng quan trọng khi hạ tầng tính toán đòi hỏi lượng điện và nước làm mát lớn.

Tuy nhiên, kinh nghiệm từ Anh cho thấy cần cân nhắc kỹ về hiệu suất nhiệt, chi phí hạ tầng và tiến độ thực tế trước khi kỳ vọng vào các giải pháp quá tham vọng.