Anh kêu gọi công chúng đặt tên cho sứ mệnh dọn rác vũ trụ

Cơ quan Vũ trụ Anh (UK Space Agency) vừa quyết định giao cho công chúng một nhiệm vụ tưởng chừng đơn giản nhưng không kém phần thú vị: đặt tên cho sứ mệnh dọn rác vũ trụ của mình. Sứ mệnh Active Debris Removal dự kiến sẽ đưa hai vệ tinh đã ngừng hoạt động của Anh ra khỏi quỹ đạo Trái Đất thấp (LEO), với thời điểm khởi động vào năm 2029.

Kế hoạch dọn rác vũ trụ trị giá hơn 60 triệu bảng

Theo công bố mới đây, ClearSpace UK sẽ là đơn vị dẫn dắt sứ mệnh này. Chính phủ Anh cam kết tài trợ hơn 60 triệu bảng Anh và kỳ vọng quá trình xử lý sẽ hoàn tất vào năm 2032.

Cách thức hoạt động khá thú vị: tàu vũ trụ sẽ tiếp cận, "tóm" lấy từng vệ tinh, hạ chúng xuống quỹ đạo thấp hơn để chúng bốc cháy trong khí quyển Trái Đất, rồi tự nâng lên quỹ đạo cao hơn để chờ nhiệm vụ tiếp theo. Có thể hình dung đây giống như một chuyến thu gom rác vũ trụ hơn là một pha lao xuống tự sát.

Nhờ khả năng tiếp nhiên liệu, chính phủ Anh cho biết tàu "có thể tạo ra khác biệt và dọn dẹp không gian trong nhiều năm tới".

Sứ mệnh dự kiến sẽ được phóng từ SaxaVord Spaceport tại Scotland.

Vì sao phải đặt tên?

Cái tên "Active Debris Removal Mission" nghe khá khô khan và khó nhớ. Cơ quan Vũ trụ Anh đã đưa ra những ví dụ truyền cảm hứng về cách đặt tên sứ mệnh trong lịch sử, chẳng hạn chương trình Mercury của NASA (đặt theo tên vị thần La Mã) hay sứ mệnh Principia của Tim Peake (lấy cảm hứng từ tác phẩm Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica của Isaac Newton).

Đáng chú ý, cơ quan này không nhắc đến cuộc bình chọn đặt tên cho tàu nghiên cứu khoa học từng gây xôn xao, khi kết quả cuối cùng là Sir David Attenborough thay vì "Boaty McBoatface" – cái tên được cộng đồng mạng ưa chuộng nhất.

Quy định về tên dự thi

Để tham gia, tên đề xuất phải đáp ứng một số điều kiện:

• Chỉ gồm hai từ – nên những cái tên dài dòng kiểu "Itsy bitsy teeny weeny orbit debris clear machiney" sẽ không được chấp nhận
• Kèm theo tối đa 150 từ giải thích ý nghĩa và cách tên gọi phản ánh chủ đề sứ mệnh
• Không dùng từ ngữ tục tĩu, nội dung bị coi là "có khả năng xúc phạm" hoặc mang tính chính trị
• Tránh mọi yếu tố có thể vướng vào vấn đề bản quyền hoặc sở hữu trí tuệ

Việc để công chúng tự do sáng tạo tên có thể rủi ro hơn cả bản thân sứ mệnh, nhưng chắc chắn sẽ tạo ra hiệu ứng truyền thông mạnh mẽ.

Bài toán rác vũ trụ ngày càng cấp thiết

Ông Rob Atchison, Giám đốc điều hành ClearSpace UK, chia sẻ:

"Bước tiếp theo của chúng tôi là thiết kế, chế tạo và thử nghiệm một tàu vũ trụ có thể tiếp cận an toàn một vật thể chưa từng được thiết kế để bị bắt giữ, rồi giành quyền kiểm soát nó."

Nếu cảm thấy kế hoạch này quen thuộc, bạn không nhầm đâu. Năm 2019, Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) từng công bố ClearSpace-1, được gọi là "sứ mệnh đầu tiên loại bỏ một mảnh rác khỏi quỹ đạo", với kế hoạch phóng vào năm 2025. Khi đó, nhà sáng lập kiêm CEO ClearSpace, ông Luc Piguet, đã nói: "Đây là thời điểm thích hợp cho một sứ mệnh như vậy."

Trong thông báo mới nhất, ông Piguet gọi việc UKSA lựa chọn ClearSpace là "một cột mốc quan trọng".

Trên thực tế, đây không phải sứ mệnh đầu tiên tìm cách bắt giữ vật thể trên quỹ đạo. Gần đây nhất, Katalyst Space đã phóng tàu LINK để giải cứu đài quan sát Swift của NASA, nhằm bắt giữ và nâng quỹ đạo cho tàu này – nhưng các sự cố với LINK đã khiến nhiệm vụ thất bại.

Có lẽ mọi chuyện sẽ suôn sẻ hơn nếu tàu vũ trụ được công chúng đặt cho một cái tên? Với hàng loạt vệ tinh "chết" đang làm tắc nghẽn quỹ đạo, khả năng loại bỏ chúng đang trở thành năng lực ngày càng quan trọng đối với ngành công nghiệp vũ trụ toàn cầu, trong đó có các quốc gia đang đẩy mạnh chương trình không gian như Việt Nam.