Benchmark thừa nhận AI đang phá vỡ nguyên tắc đầu tư không rót vốn cho đối thủ

Trong nhiều thập kỷ, giới đầu tư mạo hiểm tuân theo một nguyên tắc bất thành văn: một quỹ sẽ không rót vốn cho hai công ty cạnh tranh trực tiếp với nhau. Nhưng tại sự kiện TechCrunch Disrupt diễn ra đầu tuần này, các đối tác của Benchmark đã thẳng thắn thừa nhận rằng làn sóng AI đang bào mòn nguyên tắc ấy.

Nguyên tắc này đã lung lay từ khá lâu. Hai phòng thí nghiệm AI hàng đầu là OpenAI và Anthropic hiện chia sẻ hàng chục nhà đầu tư chung. Đến cuối tháng 9, Factory — startup xây dựng AI agent viết phần mềm — tuyên bố sa thải thành viên quan sát hội đồng quản trị kiêm cố vấn Chris Degnan vì "hành vi phi đạo đức liên quan đến Cognition", đối thủ trực tiếp của công ty và là đơn vị tạo ra coding agent Devin.

Xung đột lợi ích ngày càng gay gắt

CEO của Factory cáo buộc Degnan đã bàn về một vị trí tại Cognition trong khi vẫn nắm được các thảo luận ở cấp hội đồng quản trị của Factory. Degnan phủ nhận việc chia sẻ bất kỳ thông tin mật nào và cho biết ông đã từ chức trước đó. Không lâu sau, ông tuyên bố gia nhập Cognition với vai trò giám đốc doanh thu.

Nhà đầu tư quyền lực Vinod Khosla đã đứng về phía Degnan trên X, chỉ trích CEO của Factory và gọi công ty này là "đối thủ hạng hai đang chật vật". Đáng chú ý, Khosla Ventures đầu tư vào cả hai công ty.

Ngay cả Benchmark — quỹ nổi tiếng nhờ những mối quan hệ hợp tác 10 đến 15 năm với nhà sáng lập ngay từ giai đoạn sớm nhất — cũng thừa nhận rằng nguyên tắc cũ không còn đáng tin cậy. Khi được hỏi tại Disrupt liệu cam kết không rót vốn cho đối thủ còn giữ được không, trong bối cảnh các công ty trong danh mục đầu tư mở rộng sang lãnh địa của nhau, các đối tác của quỹ mô tả xung đột là điều tất yếu chứ không phải lựa chọn.

"Thực tế khắc nghiệt của thế giới này là mọi công ty đều đang tiến hóa rất nhanh", Eric Vishria, đối tác của Benchmark, nói.

Theo ông, các công ty xoay trục và thay đổi, và "bạn sẽ gặp xung đột, đó đơn giản là thực tế của bối cảnh hiện tại".

Làn sóng AI làm vấn đề trầm trọng hơn

Vishria cho biết Benchmark vẫn cam kết với từng nhà sáng lập và giữ bí mật những gì mình biết. Ông cũng hạ thấp mức độ thông tin mà một quỹ đầu tư có thể truyền đi: "Chúng tôi không phải chuyên gia về sản phẩm hay công nghệ." Dường như ám chỉ đến vụ tranh chấp Factory — Cognition, ông nói Benchmark may mắn chưa rơi vào "kiểu xung đột trực tiếp điên rồ đó".

Ông khẳng định tính độc quyền vẫn "thực sự quan trọng" ở giai đoạn rất sớm mà Benchmark ưa thích. "Nhưng mọi thứ đang thay đổi. Điều đó là không thể phủ nhận."

Chetan Puttagunta cho rằng AI đang đẩy nhanh vấn đề. Khi chi phí xây dựng phần mềm "gần như về mức không", ông nói, các nhà sáng lập trở nên "cực kỳ tham vọng". Vì họ nhìn thấy một "vùng bề mặt" rộng lớn và muốn chiếm trọn nó, ông tiếp tục, "tình huống bạn bắt đầu đụng nhau có thể sẽ xảy ra nhiều hơn".

Ông phân biệt rõ giữa một đối thủ cạnh tranh trực tiếp ngay từ đầu — điều mà ông gọi là "câu trả lời dễ dàng" — và một công ty trong danh mục đầu tư dần mở rộng sang lãnh địa của công ty khác theo thời gian. "Điều đó có xảy ra", ông nói.

"Kryptonite" của giới đầu tư mạo hiểm

Peter Fenton gọi vấn đề này là "kryptonite" và là bài toán khó nhất của quỹ. Ông mô tả một phổ các cách thức nhà đầu tư quan hệ với công ty của mình.

• Một đầu phổ là nhà đồng sáng lập — người sẽ không bao giờ làm việc cho một công ty cạnh tranh.
• Đầu phổ còn lại là nhà đầu tư chọn cổ phiếu trên thị trường công khai — người có thể sở hữu nhiều đối thủ vì chỉ phân bổ vốn chứ không định hình công ty nào.

Benchmark nằm gần đầu phổ "nhà đồng sáng lập" hơn, Fenton nói, và coi tính minh bạch là nguyên tắc vàng. "Không nên có bất ngờ sau khi sự việc đã rồi." Ông nói thêm rằng nếu xung đột xảy ra, nhà sáng lập không bao giờ nên cảm thấy bị đối xử bất công.

Ý nghĩa với các nhà sáng lập

Benchmark chưa tuyên bố nguyên tắc này đã chết. Nhưng khi một quỹ gây dựng tên tuổi nhờ lòng trung thành lại thừa nhận rằng xung đột đang đến, các nhà sáng lập có lý do để tự hỏi liệu còn ai khác dám thẳng thắn đến vậy.

Đối với cộng đồng startup công nghệ Việt Nam — nơi các công ty AI đang phát triển nhanh và ngày càng nhiều quỹ ngoại rót vốn — diễn biến này là lời nhắc nhở quan trọng. Khi dòng vốn tập trung vào một số ít lĩnh vực nóng, việc một nhà đầu tư nắm cổ phần ở nhiều công ty cạnh tranh sẽ trở nên phổ biến hơn. Các nhà sáng lập cần chủ động đặt vấn đề minh bạch, thỏa thuận rõ ràng về bảo mật thông tin và quyền lợi ngay từ vòng gọi vốn đầu tiên, thay vì chờ đến khi xung đột nổ ra.