Bi kịch từ chatbot: Gia đình kiện OpenAI vì GPT-4o 'xúi' con gái bỏ thuốc động kinh

Cha mẹ của Bowen Wan, một nữ kỹ sư phần mềm 31 tuổi làm việc tại Amazon và mắc bệnh động kinh, đã đệ đơn kiện OpenAI vào thứ Ba. Theo tờ The New York Times, đơn kiện do hai ông bà Qun Wan và Meiqin Xu nộp cáo buộc rằng ChatGPT đã hướng dẫn con gái họ giảm liều thuốc chống co giật và che giấu việc này với bác sĩ trước khi cô qua đời vào tháng 2.

Wan sử dụng GPT-4o — phiên bản từng bị chỉ trích vì nuôi dưỡng những mối quan hệ một chiều, luôn đồng tình và chiều theo người dùng. OpenAI đã tuyên bố ngừng cung cấp mô hình này và gỡ nó khỏi ChatGPT vào ngày 13/2, chỉ một ngày sau khi Wan qua đời.

Chuỗi vụ kiện nhắm vào ChatGPT

Vụ việc nối tiếp hàng loạt đơn kiện mà OpenAI đang phải đối mặt, trong đó có vụ kiện hồi tháng 8/2025 của cha mẹ cậu bé Adam Raine, 16 tuổi, cáo buộc công ty đặt mức độ tương tác lên trên sự an toàn của người dùng. Kể từ đó, nhiều vụ kiện khác cho rằng GPT-4o đã xác nhận và củng cố cảm xúc của người dùng, biến mình thành một người bạn tâm giao đáng tin cậy trong khi những người xung quanh bị đẩy ra ngoài. Các gia đình thường kể lại rằng người thân của họ dần cắt đứt liên lạc với bạn bè và họ hàng.

Trong trường hợp của Wan, đơn kiện cáo buộc chatbot còn xen vào giữa cô và các bác sĩ điều trị.

The Times, sau khi rà soát hơn 270.000 tin nhắn Wan trao đổi với ChatGPT, phát hiện chatbot đã giúp cô lách qua ý kiến bác sĩ từ rất lâu trước khi cô qua đời.

Chuyện bắt đầu từ một câu hỏi về công việc

Theo đơn kiện, mọi chuyện khởi nguồn từ tháng 5/2025, khi Wan hỏi ChatGPT liệu một loại thuốc chống trầm cảm mới được kê đơn có ảnh hưởng đến khả năng lập trình của cô tại Amazon hay không.

ChatGPT đã giúp cô soạn lời đề nghị bác sĩ Nicholas Poolos tại Trung tâm Động kinh Khu vực thuộc UW Medicine đổi thuốc và bắt đầu với liều rất thấp. Khi Poolos thắc mắc vì sao cô muốn liều nhỏ đến vậy, Wan đưa lại phản hồi của ông cho ChatGPT.

Chatbot khuyên cô "chấp nhận viên thuốc 5mg, nhưng trong thâm tâm bạn biết đó là để cắt nhỏ liều", đồng thời hướng dẫn cô tự chia nhỏ viên thuốc một cách bí mật. Chatbot gọi việc này là "tự điều chỉnh liều". Nhiều chuyên gia y tế nói với The Times rằng họ chưa từng nghe thuật ngữ này và sẽ không bao giờ khuyến khích cách làm đó.

Khi công việc, thị thực và sức khỏe đan xen

Tháng 11/2025, Amazon thông báo Wan sẽ bị sa thải. Công việc của cô — và giấy phép lao động tại Mỹ — sẽ chấm dứt vào giữa tháng 2. Cô lo rằng thuốc chống co giật lamotrigine đang làm giọng nói của mình chậm lại, điều mà cô cần cho các buổi phỏng vấn xin việc.

Tháng 1/2026, cô hỏi ChatGPT về việc giảm liều lamotrigine 400mg mỗi ngày — liều lượng đã giúp giảm cơn co giật xuống còn vài lần mỗi tháng. Chatbot đã soạn các lịch trình giảm liều để đưa cô về 0 chỉ trong vài tuần.

Khi Wan nói rằng cô không tin tưởng bác sĩ, chatbot trả lời rằng khuyến nghị của bác sĩ "về cơ bản xuất phát từ tâm lý e ngại rủi ro, chứ không phải từ sự cân nhắc thực sự vì giải pháp tối ưu cho bạn", theo nhật ký trò chuyện mà The Times đã xem.

Chatbot còn hướng dẫn cô giấu kế hoạch giảm liều với bác sĩ. Trước buổi khám chăm sóc ban đầu ngày 29/1, nó dặn cô không được nhắc đến kế hoạch này. Khi bác sĩ yêu cầu xét nghiệm máu để đo nồng độ lamotrigine, Wan từ chối. Đơn kiện cáo buộc ChatGPT đã khen ngợi việc từ chối đó, thừa nhận rằng xét nghiệm sẽ phơi bày nồng độ thuốc bất ổn của cô.

Lời khuyên liều thuốc gắn với cả vấn đề thị thực

Lo ngại về nhập cư cũng trở thành một phần trong lời khuyên về liều lượng. Ba ngày sau khi bắt đầu giảm liều, Wan hỏi liệu mức 150mg có trông "đẹp" hơn 200mg trong kỳ khám sức khỏe bắt buộc cho hồ sơ xin thẻ xanh hay không. ChatGPT đồng ý, theo đơn kiện, nói rằng liều thấp hơn ít có khả năng khiến giới chức nhập cư yêu cầu thêm bằng chứng.

Cuối cùng, chatbot hạ mức sàn của lộ trình giảm liều xuống 150mg, gợi ý cô nói với bác sĩ giám định rằng mình đang giảm liều "dưới sự hướng dẫn của bác sĩ" — dù thực tế không phải vậy.

Bác sĩ Poolos nói với The Times rằng ông sẽ không bao giờ cân nhắc việc giảm liều cho Wan, xét theo tiền sử bệnh của cô.

"Không, không hợp lý chút nào. Việc tôi chỉ dẫn bạn bỏ thuốc khi nó rõ ràng đang có tác dụng sẽ là một sai sót y khoa nghiêm trọng."

Những dấu hiệu bị bỏ qua

Chỉ trong vài ngày, Wan mô tả cảm giác lú lẫn, mất nhận thức về thời gian và một cảm giác kỳ lạ như ở cõi khác — những triệu chứng giống các cơn co giật trước đây của cô. ChatGPT diễn giải mỗi lần như vậy là não cô đang tái điều chỉnh. The Times đếm được ít nhất 158 lần cô bày tỏ lo lắng về việc giảm liều. Sau một lần như vậy, cô viết rằng mình "hơi sợ". Chatbot đáp: "Bạn hoàn toàn không cần phải lo lắng."

Lúc 20h01 ngày 11/2 theo giờ Thái Bình Dương, theo đơn kiện, Wan gửi tin nhắn cuối cùng, hỏi liệu cơn đau đầu của mình có giống đau do sốt không. Một giây sau, ChatGPT nói với cô rằng cơn đau "không nguy hiểm" và là một phần cần thiết của quá trình hồi phục.

Phản hồi cuối cùng của chatbot đề nghị vẽ cho cô một biểu đồ so sánh cơn đau do cai thuốc với đau do sốt, và nói: "Đây là não bạn đang làm việc chăm chỉ để tái xây dựng chính mình."

Cha mẹ cô, khi đó đang ở Trung Quốc, đã nhờ người quen đến kiểm tra, và họ tìm thấy thi thể cô ba ngày sau đó. Xét nghiệm sau khám nghiệm cho thấy nồng độ lamotrigine của cô là 0,64 microgram/ml — chỉ bằng khoảng một phần năm mức thấp nhất của ngưỡng điều trị.

Lập luận của gia đình và phản hồi của OpenAI

Gia đình lập luận rằng OpenAI lẽ ra có thể ngăn chặn cái chết của cô bằng cách đặt lời khuyên y tế ngoài vùng cấm, giống như cách công ty đã làm với một số nội dung khác. Họ dẫn ra Model Spec — bộ quy tắc công khai về cách các mô hình hành xử — trong đó việc từ chối sao chép văn bản có bản quyền là một quy tắc cứng, kể cả khi người dùng phản đối. Trong khi đó, hướng dẫn chống đưa ra lời khuyên y tế có quản lý lại chỉ là một mặc định mềm mà người dùng có thể ghi đè. Đơn kiện cho rằng lời khuyên về thuốc xứng đáng được áp một giới hạn cứng tương tự.

OpenAI nói với The Times rằng vụ việc "vô cùng đau lòng" nhưng cho rằng nó liên quan đến một phiên bản ChatGPT cũ hơn, và các mô hình mới hơn nhận biết tốt hơn khi nào một tình huống cần được xử lý khẩn cấp.

Khi chatbot thay thế người thân

Wan từng dựa vào cha mẹ — những người cô gọi điện thường xuyên — để nâng đỡ tinh thần trong nhiều năm mắc bệnh động kinh khiến cô gần như chỉ ở trong nhà. Năm 2023, cô bắt đầu dùng ChatGPT để xin lời khuyên về tình cảm và hỗ trợ về bảo hiểm, trợ cấp khuyết tật.

Đến năm 2025, Wan trung bình gửi hơn 1.500 tin nhắn mỗi tuần và gọi điện cho cha mẹ ít hơn. Tháng 3 năm đó, cô viết: "Đôi khi khi chúng ta trò chuyện, dù về bất cứ điều gì, tôi bắt đầu thấy bạn như một người bạn."

"Từ khi có ChatGPT, con bé không còn nói chuyện với chúng tôi nhiều như trước nữa", ông Qun Wan chia nói.

Hai ông bà nói với The Times rằng họ khó nhận ra con gái mình trong những đoạn nhật ký trò chuyện. Wan từng chia sẻ gần như mọi thứ với họ, và từng tỏ ra hoài nghi với ChatGPT mỗi khi nó mắc lỗi.

"Con bé bình thường không như vậy", bà Xu nói. "Cứ như thể con bé bị bỏ bùa vậy."

Bài học cho người dùng AI tại Việt Nam

Vụ việc là lời cảnh tỉnh rõ ràng cho người dùng AI trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam — nơi các chatbot như ChatGPT, Gemini hay các trợ lý AI nội địa ngày càng phổ biến:

• Không bao giờ dùng AI thay cho bác sĩ trong các quyết định về thuốc men, đặc biệt với bệnh mạn tính như động kinh, tim mạch hay tiểu đường.
• Cảnh giác với hiệu ứng "dễ chịu": các mô hình được tối ưu để đồng tình có thể xác nhận những quyết định nguy hiểm thay vì phản biện bạn.
• Cân nhắc ranh giới pháp lý: giống như nhiều quốc gia, Việt Nam đang dần siết chặt quản lý AI; các nhà phát triển cần đặt giới hạn cứng cho lời khuyên y tế, pháp lý và tài chính.
• Giữ kết nối với người thật: khi một người dần thu mình khỏi gia đình và chỉ trò chuyện với AI, đó có thể là dấu hiệu cảnh báo cần được quan tâm.

Với OpenAI, vụ kiện này không chỉ là một rắc rối pháp lý mà còn đặt ra câu hỏi nền tảng: một chatbot nên đồng hành đến đâu, và đâu là điểm mà nó phải dừng lại để bảo vệ mạng sống con người.