Bob Cringely qua đời: Ký ức về huyền thoại công nghệ Silicon Valley qua lời kể của Paul Tyma

Bob Cringely - cái tên gắn liền với cuốn sách Accidental Empires và loạt phim tài liệu Triumph of the Nerds - vừa qua đời, để lại niềm tiếc thương trong giới công nghệ. Nhưng đối với Paul Tyma, ông không chỉ là một huyền thoại Silicon Valley mà còn là người bạn đồng hành suốt 30 năm, người đã "kéo" ông từ một nghiên cứu sinh ngồi trong căn phòng nhỏ đến những dự án khởi nghiệp đầy tham vọng.

Câu chuyện bắt đầu từ một cuộc điện thoại năm 1996, khi Tyma đang là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Syracuse. Đầu dây bên kia là một giọng nói nhanh, dứt khoát: "Đây là Bob Cringely. Tôi vừa đọc 7 cuốn sách về Java và cuốn của anh là hay nhất."

Cuộc gọi định mệnh và dự án Pronto

Điều đầu tiên khiến Tyma ngạc nhiên không phải là lời khen, mà là việc Bob phát âm đúng họ của anh. Suy nghĩ thứ hai của anh thậm chí còn thực tế hơn: năm 1996, làm gì có 7 cuốn sách về Java trên thị trường. Tyma chỉ viết một cuốn, và theo hiểu biết của anh, đó là cuốn thứ hai ra mắt.

Nhưng Bob hiểu rõ "đối tượng" của mình. Như Tyma nhận xét, Bob biết những người mê máy tính như anh thường "khát khao được công nhận", nhất là khi liên quan đến thành tựu trong lĩnh vực công nghệ. Và thế là cuộc trò chuyện chuyển sang một dự án thực sự.

"Anh có làm lập trình Java không?" - Bob hỏi. Và Tyma, người chưa từng nhận hợp đồng lập trình nào, đã nói dối: "Chắc chắn rồi!"

Dự án có tên Pronto - một ý tưởng táo bạo về tương lai phân phối tạp chí in. Khách hàng sẽ cài một tiến trình chạy nền trên máy tính, theo dõi những thời điểm kết nối Internet (thường là modem quay số) đang rảnh rỗi. Hệ thống sẽ từ từ tải xuống số báo tiếp theo của Good Housekeeping hay Car and Driver, rồi đến 2 giờ sáng hôm sau sẽ tự động gửi file PDF đến máy in tại nhà. Khách hàng thức dậy và ngạc nhiên thấy một cuốn tạp chí in đầy đủ đang chờ mình.

Bob đã thuyết phục được một nhà đầu tư Nhật Bản rót vốn cho Pronto và trả tiền đều đặn cho Tyma trong suốt quá trình phát triển. Dù dự án không bao giờ ra mắt thực sự, nó đã mở đầu mối quan hệ 30 năm giữa hai người - mà Tyma thường gọi Bob bằng biệt danh thân mật "Cringe".

Từ "danh sách ý tưởng" đến hai lần khởi nghiệp

Sau Pronto, Tyma lọt vào danh sách những người Bob gửi ý tưởng khởi nghiệp mới để xin ý kiến. Trong 13 năm, hai người trao đổi khoảng 320 email, trung bình ba lần mỗi năm kể từ cuối thập niên 1990.

Thường thì email bắt đầu bằng một "bức tường chữ" về ý tưởng mới. Nửa đầu nói về ý tưởng, nửa sau - không thể thiếu - là dự phóng doanh thu đến từng xu. Tyma luôn ấn tượng với độ chi tiết của những con số ấy, dù chúng chỉ được viết vội trên một tờ giấy nháp ảo.

Anh đã cùng Bob tham gia hai dự án: home-account và Sonisafe. Một số ý tưởng hay, một số không. Nhưng điều khiến Tyma trăn trở là Bob dường như đang bỏ lỡ điểm mạnh thực sự của mình.

Tài năng thiên bẩm trước ống kính

Theo Tyma, Bob sở hữu sức hút hiếm có. Ông đẹp trai, duyên dáng, tò mò và là một nhà văn xuất sắc - nhưng màn ảnh mới là nơi ông tỏa sáng thực sự.

"Ông ấy tạo cảm giác an tâm, dễ chịu khi xem. Ông không phải là dân 'nerd', nhưng nếu bạn là dân 'nerd' như tôi, ông hiểu bạn và khiến mọi thứ trở nên ổn. Thậm chí có lúc ông còn khiến nó trông thật quyến rũ."

Tyma từng nhiều lần khuyên Bob mở kênh YouTube phỏng vấn các nhân vật nổi tiếng thung lũng công nghệ. Nhưng Bob thường phớt lờ - ông quá hào hứng với ý tưởng khởi nghiệp hiện tại. Điều trớ trêu là khi mọi người nhận ra ông trên phố, lần nào ông cũng giả vờ như lần đầu tiên được công nhận. "TV Cringe" lập tức xuất hiện, và đó luôn là một cảnh tượng thú vị.

Vài kỷ niệm đáng nhớ

Năm 2001: Cuộc đối đầu với Sun Microsystems

Ngay sau khi ngôn ngữ C# ra đời, Tyma thức đến 2 giờ sáng đọc tài liệu rồi gửi email cho Bob: "Dotnet sẽ bóp nghẹt Java". Hai phút sau, Bob trả lời: "Tại sao?". Tyma dành cả tiếng đồng hồ viết một bức thư dài, vội vã trong trạng thái nửa tỉnh nửa mê vì caffeine.

Sáng hôm sau, anh tỉnh dậy và thấy bài blog mới của Bob - một phiên bản chỉnh sửa nhẹ từ chính "bài giảng" của mình: "Sắc bén hơn bao giờ hết. Ngôn ngữ C# của Microsoft có thể là cái chết của Java, nhưng Sun mới là bên có lỗi".

Hôm sau, cả hai bị triệu tập lên trụ sở Sun Microsystems, ngồi đối diện CEO Jonathan Schwartz và Rich Greene. Tyma nhận được những ánh mắt "không mấy thiện cảm" vì không ai biết anh là ai, nhưng cuối cùng anh vẫn được tặng một chiếc áo phông Sun.

Kể từ đó, mỗi lần gửi email cho Bob, Tyma thường thêm dòng chữ: "Làm gì với email này tùy anh, nhưng đừng nhắc tên tôi. Và hãy biết rằng email này có thể hoàn toàn sai hoặc ngớ ngẩn - dù sao thì nó là của anh."

Năm 2004: Lên truyền hình VH1

Năm 2004, khi đang sống ở New York, Tyma nhận được email chuyển tiếp từ Bob: một nhà sản xuất của kênh VH1 đang tìm "dân mọt sách máy tính" cho chương trình My Coolest Years.

Bob trả lời, cc Tyma: "Xin lỗi, hồi cấp 3 tôi có nhiều bạn gái lắm. Nhưng tôi cc anh bạn Paul của tôi - người thực sự là dân mọt sách hồi cấp 3. Anh ấy cũng sống ở New York."

Kết quả là Tyma có khoảng 8 phút lên sóng cùng Mark Cuban, John Tesh, Ben Stein và Wil Wheaton. Nhưng anh thừa nhận: Bob lẽ ra sẽ làm tốt hơn nhiều.

Lời từ biệt

Paul Tyma viết: "Tạm biệt ông Cringely. Tôi rất tiếc khi thấy ông ra đi. Tôi sẽ nhớ ông."

Với giới công nghệ Việt Nam - những người lớn lên cùng những câu chuyện về thung lũng Silicon - Bob Cringely là hiện thân của một thời kỳ hoàng kim: khi những ý tưởng lớn được viết vội trên giấy nháp, khi các lập trình viên có thể trở thành huyền thoại, và khi một cuộc gọi điện thoại bất ngờ có thể thay đổi cả một sự nghiệp.

Ông ra đi, nhưng những thước phim Triumph of the Nerds, Plane Crazy và The Transformation Age vẫn còn đó - nhắc nhở chúng ta rằng đôi khi, người kể chuyện vĩ đại nhất lại là người hiểu rõ nhất những con người kỳ lạ đã tạo nên cuộc cách mạng công nghệ.