Brimstone: Quy trình 'một trạm' sản xuất xi măng sạch và khoáng sản chiến lược

Ngành công nghiệp xi măng là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 8% tổng lượng khí CO2 toàn cầu. Một startup tại Oakland, California đang nỗ lực thay đổi điều đó — không chỉ bằng cách làm xi măng sạch hơn, mà còn biến chính quy trình đó thành cỗ máy sản xuất khoáng sản chiến lược.

Từ xi măng xanh đến khoáng sản chiến lược

Brimstone được thành lập năm 2019, tự định vị là công ty "chuyển mã" (code-switching) của ngành công nghệ khí hậu — một nửa là công ty xi măng xanh, một nửa là nhà sản xuất khoáng sản quan trọng. Sự linh hoạt này giúp họ duy trì đà phát triển bất kể đảng nào nắm quyền tại Washington.

Điểm cốt lõi trong công nghệ của Brimstone là thay thế đá vôi truyền thống bằng đá silicat. Đá vôi khi nung sẽ giải phóng CO2, trong khi đá silicat không gây ra phản ứng này. Nhờ đó, quy trình của công ty có thể giảm tới 60% khí thải nhà kính so với sản xuất xi măng Portland thông thường.

Năm 2023, Brimstone đạt chứng nhận của bên thứ ba cho quy trình sản xuất xi măng Portland của mình — một cột mốc quan trọng để sản phẩm đủ điều kiện tham gia các dự án xây dựng tiêu chuẩn.

Khi chính trị thay đổi, câu chuyện cũng đổi

Dưới thời chính quyền Biden tập trung vào khí hậu, Brimstone nhấn mạnh vào khả năng giảm phát thải. Nhưng khi chính quyền Trump — vốn hoài nghi biến đổi khí hậu và theo đuổi chính sách bảo hộ — lên nắm quyền, công ty xoay trục sang lợi ích thứ hai: khả năng chiết xuất vật liệu giá trị cao từ chính loại đá silicat đó.

Đầu năm 2025, Brimstone công bố có thể sản xuất alumina cấp luyện kim — nguyên liệu thô để làm nhôm. Cuối năm đó, họ tiết lộ thêm "con át chủ bài": khả năng tạo ra thép, magiê, titan và các khoáng sản quan trọng khác từ cùng một loại đá, trong cùng một nhà máy tinh luyện.

Giám đốc điều hành Cody Finke cho biết các vật liệu này đại diện cho thị trường toàn cầu trị giá 2,4 nghìn tỷ USD.

Ý tưởng cốt lõi rất hấp dẫn: sản xuất tất cả vật liệu này từ một loại đá, qua một quy trình khai thác duy nhất, sẽ tiêu tốn ít năng lượng hơn và tạo ra ít chất thải hơn nhiều so với sản xuất riêng lẻ từng loại. Đây cũng là lời hứa về một con đường nội địa hóa nguồn cung — vốn phần lớn đang phụ thuộc vào Trung Quốc.

Những rào cản không nhỏ

Tuy nhiên, cần hết sức thận trọng. Brimstone chưa sản xuất được gì ở quy mô thương mại. Một số nhà quan sát hoài nghi liệu công ty có thể chiết xuất đủ số lượng nhiều loại vật liệu từ một loại đá một cách kinh tế — hay vượt qua các vấn đề chi phí và nhân lực vốn khiến ngành khai thác và tinh luyện khoáng sản trở nên khó khăn tại Mỹ.

Công ty cũng gặp bước lùi lớn vào năm 2024 khi chính quyền Trump thu hồi khoản trợ cấp 189 triệu USD dự kiến tài trợ cho nhà máy trình diễn thương mại tại Reno, Nevada.

Finke cho biết công ty vẫn đang đàm phán với chính quyền về việc khôi phục khoản tiền này, nhấn mạnh tiềm năng tăng cường sản xuất khoáng sản chiến lược trong nước. Ông cũng từng khẳng định có thể triển khai nhà máy ngay cả khi không có trợ cấp.

Lộ trình phía trước

Brimstone dự kiến vận hành nhà máy Reno vào năm 2028, nhưng ban đầu chỉ sản xuất xi măng, vật liệu phụ trợ và alumina. Để làm ra thép, titan và các vật liệu quan trọng khác, công ty vẫn cần huy động vốn và xây dựng nhà máy quy mô đầy đủ — nhiều khả năng lùi sang thập kỷ tới.

Dù vậy, một số thỏa thuận thương mại đã được ký kết, bao gồm:

• Cung cấp xi măng cho Amazon
• Cung cấp alumina cho Century Aluminum, một trong những nhà sản xuất nhôm lớn nhất nước Mỹ

Ý nghĩa với Việt Nam

Câu chuyện của Brimstone đáng chú ý với các nước đang phát triển như Việt Nam, nơi ngành xi măng và luyện kim cũng là nguồn phát thải lớn và đang chịu áp lực chuyển đổi xanh. Nếu mô hình "một quy trình, nhiều sản phẩm" chứng minh được hiệu quả kinh tế, nó có thể mở ra hướng đi mới cho các quốc gia muốn vừa giảm phát thải, vừa chủ động nguồn khoáng sản chiến lược.

Ngay cả khi Brimstone không tạo ra một cuộc cách mạng công nghiệp mới, việc cắt giảm mạnh phát thải từ xi măng cũng đã là lý do đủ để theo dõi sát sao. Còn nếu họ thực sự giảm được năng lượng, ô nhiễm và chi phí để chiết xuất tất cả — hoặc bất kỳ — vật liệu nào khác, đó sẽ là chiến thắng lớn cả về kinh tế lẫn khí hậu.