Khi taxi tự lái không còn tài xế: Ai sẽ ngăn hành vi phản xã hội?

Khi taxi tự lái dần trở thành hiện thực tại một số quốc gia, một câu hỏi ít ai nghĩ tới bỗng trở nên cấp thiết: điều gì sẽ xảy ra khi không còn tài xế ngồi sau vô lăng để nhắc nhở hành khách? Một nhóm học giả châu Âu đang tìm cách trả lời câu hỏi đó — và họ bắt đầu từ một chủ đề khá nhạy cảm.

Từ PornHub đến phòng thí nghiệm

Pavlo Bazilinskyy, trợ lý giáo sư tại Đại học Công nghệ Eindhoven (Hà Lan), đã dành hơn một thập kỷ nghiên cứu tương tác giữa con người và robot do AI điều khiển. Ông thừa nhận mình từng phải gõ cụm từ "public transport" vào mục "amateur" của một trang web người lớn — và nhận về 297 kết quả.

"Con người rất khó đoán định," Bazilinskyy nói. "Đó là lý do tôi nghiên cứu lĩnh vực này."

Việc tìm kiếm có vẻ kỳ quặc đó thực ra có mục đích rõ ràng. Taxi tự lái không có người điều khiển đã bắt đầu đón khách tại một số quốc gia, trong đó có Mỹ. Song song đó là lịch sử dài về những hành vi phản xã hội trong không gian gần như riêng tư hoặc công cộng hoàn toàn — từ xe limousine trong đêm dạ hội, "câu lạc bộ dặm cao" trên máy bay, cho đến những gì Bazilinskyy tìm thấy trên PornHub.

Câu hỏi đặt ra: hành khách sẽ làm gì khi trong xe không có ai đủ thẩm quyền để nói "Này, dừng lại đi"? Và liệu có thể thuyết phục họ dừng lại trước khi bắt đầu?

Hội thảo về "phòng ngừa"

Tuần này, Bazilinskyy cùng các đồng nghiệp có nền tảng về kỹ thuật hệ thống, khoa học máy tính, tâm lý học và nghiên cứu du lịch đang tổ chức một hội thảo công nghiệp, mời người tham gia cùng động não về cách ngăn chặn hành vi tình dục trong xe tự lái.

Theo nhóm nghiên cứu, việc suy nghĩ về chủ đề này cho phép bất kỳ ai quan tâm đến tương lai giao thông "kiểm tra áp lực" vai trò mà xe tự lái có thể đảm nhận như những không gian cộng đồng, nơi các chuẩn mực xã hội được thể hiện mỗi ngày.

Sự kiện tập trung vào phòng ngừa không chỉ vì các học giả này quá nghiêm túc — dù Alexandros Rouchitsas, nhà tâm lý học kỹ thuật đồng tổ chức sự kiện, thừa nhận họ "đang đứng về phía các bậc phụ huynh, người cao tuổi — chúng tôi không phải nhóm người sành điệu ở đây".

Lý do thực sự là họ lo ngại những hành vi này sẽ khiến một công nghệ tiềm năng tích cực bị mang tiếng xấu.

"Chúng tôi muốn các giải pháp di chuyển tự động được công chúng chấp nhận và tin tưởng," Rouchitsas nói.

Tiềm năng lớn và nỗi lo mang tên "Bang Bus"

Theo Rouchitsas, xe tự lái có thể mang lại lợi ích to lớn cho người cao tuổi, trẻ em và người khuyết tật — những nhóm gặp khó khăn khi di chuyển ở nơi mà việc lái xe nhanh hơn và đôi khi là bắt buộc. Công nghệ này có thể vượt ra khỏi phạm vi taxi cá nhân để tiến vào giao thông công cộng, nơi mọi người thuộc mọi tầng lớp đều cần được di chuyển an toàn và thoải mái.

"Chúng tôi muốn các giải pháp di chuyển tự động được nhìn nhận là công bằng, nghiêm túc và hướng tới xã hội," ông nhấn mạnh.

Nỗi sợ lớn nhất của Rouchitsas là xe tự lái bị nhóm người tiệc tùng, sử dụng chất kích thích và những người theo chủ nghĩa khoái lạc chiếm dụng — nhóm người đã tràn đến một số hòn đảo quê hương ông ở Hy Lạp.

"Bạn biết 'Bang Bus' chứ? Chúng tôi không muốn điều đó," ông nói.

Hội thảo được tổ chức như thế nào?

Hội thảo kéo dài bốn giờ, bắt đầu từ 8h30 sáng, là một phần trong hội nghị công nghiệp tại Gothenburg, Thụy Điển, tập trung vào cách con người tương tác với phương tiện và các hệ thống di chuyển lớn hơn. Ban tổ chức dự kiến có sự tham gia của cả giới học thuật lẫn ngành công nghiệp — Gothenburg là trụ sở của Volvo Cars và nhà cung cấp công nghệ SmartEye, trong khi BMW và Google là nhà tài trợ hội nghị.

Những người tham gia sẽ được khuyến khích đưa ra các giải pháp can thiệp về vật lý và thiết kế nhằm khuyến khích hành khách không thực hiện các hành vi không phù hợp. Hội thảo chỉ tập trung vào việc ngăn chặn các tương tác đồng thuận, theo ban tổ chức.

Rouchitsas hy vọng người tham gia sẽ sáng tạo với các thiết kế ngăn chặn của mình. Một vài ý tưởng sơ bộ:

• Khoang xe trong suốt — thiết kế kính để mọi người bên ngoài đều nhìn thấy bên trong
• Đèn cảnh báo nhấp nháy — hệ thống đèn sẽ nháy khi công nghệ phát hiện hành vi mà nó không chấp nhận
• Các biện pháp thiết kế khác khuyến khích hành vi phù hợp nơi công cộng

Ban tổ chức dự định công bố một bài báo khoa học dựa trên kết quả của hội thảo.

Bài học vượt ra ngoài chủ đề tình dục

Theo Bazilinskyy, tình dục là phần thú vị và gây chú ý ở đây, càng hấp dẫn hơn vì nó là "con voi trong phòng" đối với những ai đang suy nghĩ về cách con người có thể tương tác với máy móc trong tương lai — một chủ đề rất ít được nghiên cứu.

Nhưng kết quả của dạng nghiên cứu này có thể giúp các nhà thiết kế, doanh nghiệp và nhà làm luật tìm ra cách buộc người ta chia sẻ không gian cộng đồng một cách an toàn — chẳng hạn như xe buýt tự lái công cộng trong tương lai.

"Nó có thể hữu ích cho ngành công nghiệp và giới học thuật khi dùng ví dụ này để thiết kế những thứ khác," ông nói.

Ngăn chặn tình dục, và có thể bạn cũng sẽ ngăn chặn được cướp bóc, bắt nạt và tội phạm nghiêm trọng.