Liệu thiết kế tốt có thể ngăn hành khách "quá khích" trong robotaxi?

Robotaxi không có tài xế mang lại sự riêng tư và tiện lợi chưa từng có, nhưng cũng mở ra một vấn đề tế nhị: hành khách có thể làm những việc mà bình thường họ không dám làm trước mặt người lạ. Các nhà thiết kế xe tự hành đang phải đối mặt với câu hỏi hóc búa — liệu thiết kế nội thất có thể ngăn chặn điều đó?

Khi khoang xe trở thành không gian riêng tư

Ngay sau khi Tesla Autopilot cho phép tài xế buông tay khỏi vô lăng, không lâu sau đó đã xuất hiện những đoạn video quay cảnh quan hệ tình dục ngay trên ghế lái. Gần đây, tờ The San Francisco Standard đã phỏng vấn nhiều người thừa nhận từng quan hệ tình dục trong robotaxi của Cruise — dịch vụ xe tự hành thuộc General Motors hiện đã ngừng hoạt động.

"Không có ai ở đó để nói với bạn rằng 'Bạn không được làm thế'. Bạn ngày càng thoải mái hơn, và nếu đi cùng một người, kiểu như một đối tác nghiêm túc, mọi thứ có thể đi xa hơn," một người đàn ông chia sẻ với SF Standard.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa robotaxi và xe do người lái là sự biến mất của nghĩa vụ giao tiếp xã hội. Không cần bắt chuyện xã giao, không phải nghe ý kiến khó chịu của tài xế — điều này khiến nhiều hành khách lầm tưởng rằng họ có nhiều sự riêng tư hơn mức thực tế mà camera và điều khoản dịch vụ cho phép.

Bài học từ mùa hè

Mùa hè vừa qua, hai thanh niên gọi một chiếc Waymo, uống say trong suốt chuyến đi và bắn hạt gel ra ngoài cửa sổ đã phải trả giá cho sự nhầm lẫn này. Sự việc cho thấy hành khách thường đánh giá thấp mức độ giám sát thực tế trong xe tự hành.

Thiết kế có thể giải quyết vấn đề?

Theo Alexandros Rouchitsas, nhà nghiên cứu về yếu tố con người và trải nghiệm người dùng, kiêm thành viên ban tổ chức hội thảo "Love in Traffic" diễn ra cuối tháng 9 tại Thụy Điển:

"Nội thất xe hơi đã được tình dục hóa và chiếm dụng cho mục đích tình dục từ rất lâu trong văn hóa đại chúng. Bạn thấy điều đó trong phim ảnh, trong ca từ, trong nhiếp ảnh."

Hội thảo quy tụ các nhà nghiên cứu từ học viện và doanh nghiệp nhằm tìm cách dùng thiết kế để giải quyết vấn đề nan giải này.

Một số hướng tiếp cận tiềm năng đang được cân nhắc:

• Thiết kế nội thất mở với ghế ngồi đối diện hoặc bố trí không khuyến khích tư thế riêng tư
• Ánh sáng và camera hiển thị rõ ràng để hành khách luôn ý thức được mình đang bị quan sát
• Thông báo và nhắc nhở bằng giọng nói về quy tắc ứng xử trong suốt chuyến đi
• Phân vùng không gian nhằm giảm cảm giác "phòng riêng" của khoang xe
• Chính sách và điều khoản dịch vụ minh bạch hơn về quyền giám sát

Ý nghĩa cho thị trường Việt Nam

Dù robotaxi vẫn chưa phổ biến ở Việt Nam, các thử nghiệm xe tự hành đang được triển khai tại một số khu công nghệ cao và đô thị thông minh. Bài học từ thị trường Mỹ cho thấy các nhà phát triển dịch vụ di chuyển tự hành trong nước sẽ cần tính đến yếu tố con người ngay từ khâu thiết kế, thay vì chỉ tập trung vào công nghệ cảm biến hay AI điều khiển.

Việc cân bằng giữa trải nghiệm riêng tư thoải mái và quy tắc ứng xử văn minh sẽ là một trong những thách thức thiết kế thú vị nhất của ngành xe tự hành trong những năm tới.