Chính phủ Anh không biết mình đang chi bao nhiêu cho chuyển đổi số

Chính phủ Anh thừa nhận hệ thống tài chính hiện tại không thể tổng hợp được con số chi tiêu chuyển đổi số thống nhất giữa các bộ ngành và cơ quan công quyền. Đây là vấn đề đáng lo ngại khi ngân sách công nghệ công đã vượt mức 26 tỷ bảng Anh mỗi năm. Cùng lúc, tương lai hợp đồng của Palantir với NHS vẫn còn bỏ ngỏ.

Một con số mơ hồ cho khoản đầu tư khổng lồ

Theo báo cáo hồi tháng 6 của Ủy ban Khoa học và Công nghệ, chi tiêu số của khu vực công Anh đang bị phân mảnh và thiếu một kế hoạch rõ ràng cho nhà nước số. Khu vực công nước này chi hơn 26 tỷ bảng Anh mỗi năm cho công nghệ số, nhưng đó chỉ là con số ước lượng chung, không thể tách ra thành dữ liệu so sánh được giữa các bộ ngành.

Trả lời ủy ban, chính phủ đồng ý với "ý định công bố dữ liệu thường niên về chi tiêu số và chi tiêu dựa trên dữ liệu", song khẳng định điều này "hiện chưa khả thi". Lý do được đưa ra là các hệ thống tài chính đang vận hành không thể "cung cấp dữ liệu nhất quán, đáng tin cậy và có thể so sánh giữa các bộ ngành".

"Chính phủ cởi mở với hướng đi này và sẽ làm việc với Bộ Tài chính để xem xét cách phát triển dần theo thời gian", phản hồi của chính phủ nêu.

Lãnh đạo mờ nhạt, trách nhiệm chồng chéo

Chủ tịch ủy ban, bà Chi Onwurah, chỉ trích gay gắt tình trạng này:

"Không thiếu những lời quảng cáo về việc công nghệ có thể cải thiện dịch vụ công và cắt giảm chi phí. Thế nhưng chính phủ lại không thể đưa ra bức tranh rõ ràng về số tiền đang được chi cho chuyển đổi số trên khắp các bộ ngành và cơ quan công quyền."

Bà cũng đặt câu hỏi về trách nhiệm khi các bộ trưởng đang kêu gọi người nộp thuế tài trợ cho những khoản đầu tư công nghệ lớn, nhưng lại không chứng minh được tiền đang đi đâu và hiệu quả được đo lường thế nào. Theo bà, đây là việc cần được giải quyết khẩn cấp.

Bức tranh càng phức tạp khi chính phủ Anh đã giải thể Bộ Khoa học, Đổi mới và Công nghệ (DSIT) vào mùa hè, chia nhỏ trách nhiệm cho Bộ Văn hóa, Truyền thông và Thể thao, Văn phòng Nội các, cùng Bộ Kinh doanh, Đổi mới, Khoa học và Thương mại mới thành lập. Theo bà Onwurah, việc này chỉ làm rõ hơn những lo ngại về việc ai đang chịu trách nhiệm thúc đẩy chuyển đổi số trong toàn bộ hệ thống chính phủ.

Palantir và bài toán phụ thuộc nhà cung cấp

Ủy ban cũng kêu gọi chính phủ chấm dứt sự tham gia của Palantir vào Nền tảng Dữ liệu Liên hợp (FDP) của NHS, với lo ngại về chủ quyền dữ liệu và tình trạng khóa cứng vào một nhà cung cấp. Mối quan hệ này từng bị chỉ trích vì các hợp đồng trước đó trị giá 60 triệu bảng Anh được trao không qua đấu thầu.

Chính phủ cho biết sẽ xem xét hợp đồng FDP "theo các quy trình quản lý hợp đồng tiêu chuẩn để đưa ra quyết định về việc có gia hạn thêm hai năm hay không". Tuy nhiên, phản hồi không cam kết thoát sớm, mà nhấn mạnh mọi việc chấm dứt phải tuân thủ điều khoản hợp đồng và pháp luật về mua sắm công.

Bà Onwurah kêu gọi chính phủ đi xa hơn, kích hoạt điều khoản phá vỡ hợp đồng FDP và từng bước giảm phụ thuộc vào một nhóm nhỏ các ông lớn công nghệ Mỹ. Về phía mình, Palantir khẳng định công nghệ của họ mang lại hiệu quả chi phí và giúp NHS nâng cao hiệu suất.

Bài học cho Việt Nam

Câu chuyện của Anh là lời nhắc nhở với các quốc gia đang đẩy mạnh chuyển đổi số khu vực công, trong đó có Việt Nam. Khi đầu tư công nghệ ngày càng lớn, việc xây dựng hệ thống đo lường chi tiêu số nhất quán và phân định rõ đầu mối chịu trách nhiệm là điều kiện tiên quyết để đảm bảo hiệu quả và tính minh bạch. Song song đó, rủi ro khóa cứng vào nhà cung cấp nước ngoài cũng đặt ra yêu cầu xây dựng năng lực nội bộ và chiến lược thoát hiểm rõ ràng ngay từ khi ký kết hợp đồng.