Chính phủ Anh vẫn loay hoay với quy định thuế đối với nhà thầu IT

Các cơ quan chính phủ Anh vẫn đang vật lộn với việc áp dụng luật thuế điều chỉnh hoạt động của các nhà thầu IT, nhiều năm sau khi bộ quy tắc gây tranh cãi này ra đời. IR35 từ lâu đã trở thành nỗi ám ảnh của giới lao động tự do trong ngành công nghệ, bởi họ cho rằng nó tước đi lợi ích về thuế của việc làm nhà thầu mà không đem lại quyền lợi như một nhân viên chính thức.

Bộ Ngoại giao Anh liên tục phải rà soát lại

Theo báo cáo thường niên năm tài khóa 2024-2025, Bộ Ngoại giao, Khối thịnh vượng chung và Phát triển (FCDO) cho biết có tổng cộng 243 nhà thầu bị xác định thuộc diện chịu ảnh hưởng của IR35, sau khi tiến hành "rà soát toàn diện mọi quyết định về tình trạng ngoài bảng lương theo IR35".

Bộ này thừa nhận: "Điều này dẫn đến việc nhiều hợp đồng trước đây được đánh giá là ngoài phạm vi nay bị đánh giá lại thành thuộc phạm vi áp dụng. Một bản khai tự nguyện gửi tới Cơ quan Thuế và Hải quan Hoàng gia Anh (HMRC) về những thay đổi trong đánh giá này đã được thực hiện, và FCDO đã trích lập khoản ước tính thuế truy thu tiềm tàng trong báo cáo tài chính 2024-25."

Tuy nhiên, số liệu mới nhất cho năm tài khóa 2025-2026 cho thấy số lao động bị xác định thuộc diện IR35 đã tăng vọt lên 441 người. Việc rà soát liên tục này "dẫn đến sự sụt giảm đáng kể số hợp đồng ngoài phạm vi áp dụng tại Bộ". Báo cáo cũng cho biết HMRC vẫn đang tiếp tục xem xét lại cách diễn giải các quy định.

Con số biết nói

Ông Dave Chaplin, Giám đốc điều hành công ty tư vấn thuế IR35 Shield, nhận xét: "Những rắc rối về IR35 của Bộ Ngoại giao ngày càng khó biện minh. Một năm trước, khoảng một nửa số nhà thầu của bộ này được coi là nằm ngoài IR35. Giờ đây con số đó đã sụp đổ chỉ còn 12."

Theo ông Chaplin, các yêu cầu cung cấp thông tin tự do (FOI) đã tiết lộ rằng quy trình của FCDO sử dụng Công cụ Xác định Tình trạng của HMRC (CEST) — vốn là công cụ mà nhiều tổ chức gặp khó khăn khi triển khai. Nghiên cứu cho thấy mức độ sử dụng công cụ này đã giảm khoảng 70% trong hai năm.

"Các doanh nghiệp được kỳ vọng phải làm đúng IR35 và đối mặt với hóa đơn thuế tiềm tàng đáng kể khi làm sai. Chính phủ cũng không nên đặt ra tiêu chuẩn thấp hơn cho các bộ ngành của chính mình", ông Chaplin nói.

IR35 là gì và vì sao gây tranh cãi?

IR35 là một cuộc cải cách được cơ quan thuế Anh công bố năm 1999. Thay đổi quy định mới nhất — có hiệu lực từ tháng 4/2021 — buộc các doanh nghiệp vừa và lớn tại Anh phải tự xác định tình trạng thuế của nhà thầu và lao động tự do, thay vì để chính họ tự khai như trước.

Những nhà thầu bị xác định thuộc phạm vi luật — tức "nằm trong IR35" — sẽ phải nộp thuế cao hơn mức họ mong đợi.

Cải cách này là một phần trong nỗ lực của chính phủ nhằm siết chặt tình trạng "việc làm trá hình", khi người lao động hành xử như nhân viên nhưng né thuế thu nhập thông thường và bảo hiểm quốc gia bằng cách xuất hóa đơn dịch vụ qua các công ty trách nhiệm hữu hạn cá nhân (PSC) — vốn được đánh thuế theo mức thuế doanh nghiệp thấp hơn.

• Các biện pháp lần đầu áp dụng cho khu vực công tại Anh từ năm 2017.
• Chính phủ Anh kỳ vọng cải cách sẽ thu hồi 440 triệu bảng nhờ đưa 20.000 nhà thầu vào diện áp dụng.
• HMRC ước tính chỉ 1/10 nhà thầu khu vực tư nhân lẽ ra phải nộp thuế theo quy định đã làm đúng.
• Mục tiêu đề ra là thu về 1,2 tỷ bảng mỗi năm vào năm 2023.

Một báo cáo đánh giá tác động chính thức công bố đầu năm 2025 cho thấy cải cách đã vượt chỉ tiêu, tạo thêm 4,2 tỷ bảng doanh thu thuế.

Bài toán chưa có lời giải

Các bộ ngành chính phủ Anh đã loay hoay với IR35 từ lâu. Năm 2022, Ủy ban Tài khoản Công (Public Accounts Committee) kết luận rằng những khó khăn trong việc tuân thủ quy định tại khu vực chính quyền trung ương phản ánh việc HMRC và các cơ quan nhà nước khác triển khai kém hiệu quả.

"Chính quyền trung ương đang chi hàng trăm triệu bảng để trang trải khoản thuế nợ cho những cá nhân bị đánh giá sai là lao động tự do. Các bộ ngành và cơ quan chính phủ đã nợ hoặc dự kiến nợ HMRC 263 triệu bảng trong năm 2020-21 do quản lý sai các quy định này", báo cáo của cơ quan giám sát chi tiêu quốc hội cho biết.

Đầu năm nay, cơ quan quản lý cạnh tranh Anh đã bật đèn xanh có điều kiện cho việc chính phủ cấp thêm 104,4 triệu bảng cho Bưu điện Hoàng gia — một công ty thuộc sở hữu nhà nước — để giải quyết khoản nợ thuế theo IR35.

Câu chuyện này là lời nhắc nhở cho các tổ chức và doanh nghiệp Việt Nam đang ngày càng thuê nhiều nhà thầu công nghệ theo mô hình cộng tác linh hoạt: việc phân loại đúng tình trạng lao động — nhân viên chính thức hay nhà thầu độc lập — không chỉ là vấn đề nhân sự mà còn là rủi ro thuế và pháp lý đáng kể, đòi hỏi quy trình rõ ràng và công cụ hỗ trợ đáng tin cậy.