Thuế kỹ thuật số Pháp có thể khiến tổ chức phi lợi nhuận VideoLAN phá sản

VideoLAN — tổ chức phi lợi nhuận đứng sau trình phát đa phương tiện mã nguồn mở VLC nổi tiếng — vừa lên tiếng cảnh báo về một khoản thuế mới được Quốc hội Pháp thông qua. Theo dự án, khoản thuế này có thể khiến họ mất hơn 1 triệu euro mỗi năm, một con số đủ sức đe dọa sự tồn tại của một tổ chức vốn hoạt động chủ yếu dựa vào đóng góp và nguồn lực hạn chế.

Logo VideoLAN

Chuyện gì đã xảy ra?

Theo tài khoản chính thức của VideoLAN, các nghị sĩ thuộc đảng Xã hội Pháp cùng các thành viên Quốc hội vừa bỏ phiếu thông qua một loại thuế mà theo dự án là họ "không hiểu rõ". Cụ thể, Quốc hội đã thông qua "thuế đánh trên luồng dữ liệu số do các nhà cung cấp nội dung phát ra và do chính họ chi trả".

Mức thuế được đề xuất là 0,055 euro mỗi gigabyte dữ liệu. Theo tính toán của các nghị sĩ đảng Xã hội, loại thuế này kỳ vọng mang về khoảng 10 tỷ euro cho ngân sách.

"Các nghị sĩ đảng Xã hội Pháp và các thành viên Quốc hội vừa bỏ phiếu thông qua một loại thuế mà họ không hiểu, loại thuế này sẽ khiến VideoLAN thiệt hại hơn 1 triệu euro mỗi năm. Có lẽ họ là những chính trị gia thiếu hiểu biết nhất hành tinh? Vậy mà họ vẫn tuyên bố muốn có chủ quyền công nghệ…"

— VideoLAN

Vì sao một dự án mã nguồn mở lại bị ảnh hưởng?

Điểm mấu chốt nằm ở cách thức phân phối VLC. Trình phát này được tải về và cập nhật với số lượng cực lớn trên toàn thế giới, trong đó có Pháp. Với mức thuế tính theo dung lượng dữ liệu, một dự án phân phối hàng trăm terabyte phần mềm miễn phí mỗi năm sẽ chịu khoản chi phí khổng lồ — dù họ không hề thu tiền từ người dùng.

Điều trớ trêu là VideoLAN là một tổ chức phi lợi nhuận, không có doanh thu thương mại để bù đắp. Trong khi đó, các tập đoàn công nghệ lớn có thể dễ dàng chuyển chi phí này vào giá dịch vụ, thì một dự án mã nguồn mở như VLC gần như không có lá chắn nào.

Minh họa về thuế dữ liệu số

Bài toán chủ quyền công nghệ ngược chiều

Điều khiến câu chuyện trở nên đáng chú ý là bối cảnh chính trị. Pháp và nhiều quốc gia châu Âu đang tích cực thúc đẩy khái niệm chủ quyền công nghệ (technological sovereignty) — giảm phụ thuộc vào các nền tảng nước ngoài và ưu tiên giải pháp nội địa hoặc mã nguồn mở.

Thế nhưng, theo VideoLAN, chính sách thuế này lại đang giáng đòn vào một trong những dự án phần mềm châu Âu thành công và được yêu thích nhất. VLC do một nhóm sinh viên Pháp khởi tạo và hiện được hàng trăm triệu người dùng trên toàn cầu.

Góc nhìn cho Việt Nam

Câu chuyện này là lời cảnh báo cho các nhà làm chính sách ở bất kỳ quốc gia nào đang xây dựng quy định về thuế kỹ thuật số. Việc đánh thuế theo lưu lượng dữ liệu có thể vô tình tạo ra rào cản bất công bằng giữa doanh nghiệp thương mại và các dự án cộng đồng.

Ở Việt Nam, các dự án mã nguồn mở cũng thường hoạt động với nguồn lực mỏng và chủ yếu dựa vào đóng góp tự nguyện. Một chính sách thuế thiếu cân nhắc, dù với mục đích tốt, hoàn toàn có thể khiến những sáng kiến như vậy biến mất trước khi kịp phát triển.

Bài học rút ra: trước khi ban hành bất kỳ loại thuế nào liên quan đến hạ tầng số, cần có đánh giá tác động riêng đối với các tổ chức phi lợi nhuận và dự án mã nguồn mở — nhóm vốn đóng vai trò nền tảng cho cả hệ sinh thái công nghệ.