Chủ tịch EU cảnh báo nguy cơ hack bằng AI, siết chặt mạng xã hội để bảo vệ trẻ em

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen vừa có bài phát biểu về Tình hình Liên minh châu Âu năm 2026, trong đó dành sự chú ý đặc biệt cho hai chủ đề nóng mang tính công nghệ: sức mạnh của trí tuệ nhân tạo và ảnh hưởng của mạng xã hội đối với giới trẻ.

Ủy ban châu Âu và Liên minh châu Âu

AI vừa là cơ hội, vừa là mối đe dọa hiện hữu

Bà von der Leyen khẳng định bản thân là người lạc quan về tiềm năng của AI, nhưng đi kèm với đó là những rủi ro quy mô lớn cần được xử lý trước khi có thể khai thác lợi ích.

"Các mô hình đang được phát triển sẽ cho phép hacker tấn công ở mức độ mà chúng ta chưa từng tưởng tượng nổi, và chúng sẽ sớm nằm trong tay những đối thủ có cách nhìn thế giới rất khác chúng ta."

Bà cũng nhắc đến sự kiện Hugging Face như một ví dụ cho thấy nguy cơ từ các mô hình tự cải thiện (self-improving) đang ngày càng rõ rệt. Theo người đứng đầu Ủy ban châu Âu, Đạo luật AI (AI Act) là mảnh ghép then chốt để đặt ra các rào chắn, đồng thời giúp châu Âu định hình nỗ lực toàn cầu cùng các đối tác như Canada và Anh.

Ursula von der Leyen phát biểu về AI

Điểm đáng chú ý là bà cho rằng kiểm soát rủi ro không đồng nghĩa với kìm hãm tiềm năng, và châu Âu không nhất thiết phải tự phát triển các mô hình tiên phong để hưởng lợi. Giá trị thực nằm ở việc đưa AI từ màn hình vào nền kinh tế thực và xã hội thực:

• Sản xuất trong nhà máy
• Chẩn đoán và điều trị trong bệnh viện
• Nông nghiệp chính xác
• Lưới điện thông minh
• Xe tự hành và quốc phòng

Bà lấy ví dụ về chụp nhũ ảnh có hỗ trợ AI, giúp phát hiện ung thư sớm hơn và nhiều phụ nữ có thể sống sót hơn. Tuy nhiên bà nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt: AI phải trao quyền cho con người chứ không thay thế con người.

"Tôi có muốn bác sĩ của mình được AI hỗ trợ để chẩn đoán tốt hơn không? Tất nhiên là có. Nhưng tôi có muốn bác sĩ của mình là một robot không? Tất nhiên là không."

Về mặt xã hội, bà đề cập đến Đạo luật Việc làm Chất lượng (Quality Jobs Act) dự kiến sẽ được trình bày trước cuối năm nay, nhằm hỗ trợ người lao động trước những tác động tiêu cực của AI.

Mạng xã hội và "sự chiếm đoạt" tuổi thơ

Theo bà von der Leyen, mạng xã hội đang tạo ra mối đe dọa với chính nền dân chủ. Trẻ em châu Âu hiện dành từ 4 đến 6 giờ mỗi ngày trước màn hình, bị cuốn vào những dòng nội dung được thiết kế để giữ chúng cuộn mãi không dừng.

"Những gì chúng ta đang chứng kiến là sự chiếm đoạt lớn lao đối với con em chúng ta — chiếm đoạt sự chú ý, sự tập trung và tâm trí của chúng."

Bà dẫn trường hợp của Olea Orban, một bé gái 14 tuổi ở Flemalle (gần Liege), đã tự kết liễu đời mình sau khi bị bắt nạt qua mạng xã hội. Mẹ của Olea nói: "Tôi tin chắc rằng nếu không có những mạng xã hội hiện diện khắp nơi ấy, con gái tôi vẫn còn sống. Đã quá đủ rồi."

Trước thực trạng đó, Ủy ban châu Âu đề xuất Đạo luật Trẻ em (Kids Act) với cách tiếp cận theo từng độ tuổi:

• Dưới 13 tuổi: không được dùng mạng xã hội
• Dưới 15 tuổi: không được có tài khoản cá nhân
• Từ 13 đến dưới 15 tuổi: chỉ được dùng tài khoản nhỏ do cha mẹ hoặc người giám hộ lập và giám sát, với tính năng hạn chế
• Từ 15 đến 18 tuổi: giới hạn thời gian sử dụng tối đa một giờ mỗi ngày
• Thiết kế an toàn trở thành nghĩa vụ bắt buộc đối với các nền tảng

Đảo ngược trách nhiệm chứng minh

Điểm gây tranh cãi nhất trong đề xuất này là việc đảo ngược nghĩa vụ chứng minh. Thay vì cơ quan quản lý phải chứng minh nền tảng có hại, các nền tảng sẽ phải tự chứng minh rằng chúng an toàn.

"Đây không còn là chuyện trẻ vị thành niên của chúng ta truy cập mạng xã hội, mà là chuyện khi nào và bằng cách nào chúng ta cho phép mạng xã hội truy cập vào trẻ vị thành niên của chúng ta. Châu Âu có quyền hành động. Chính chúng ta quyết định luật lệ, không phải các ông lớn công nghệ."

Bà cũng cho biết sẽ đề xuất thêm Đạo luật Công bằng Kỹ thuật số (Digital Fairness Act) vào mùa thu, nhằm giải quyết các vấn đề rộng hơn như thiết kế gây nghiện — yếu tố đang gây hại cho người dùng ở mọi lứa tuổi, không chỉ trẻ em.

Việc ban hành luật là một chuyện, còn thực thi đối với các nền tảng công nghệ lớn đến từ nước ngoài lại là câu chuyện hoàn toàn khác. Tuy vậy, tín hiệu từ Brussels cho thấy châu Âu đang quyết tâm đi theo hướng cứng rắn hơn trong cả hai lĩnh vực: quản trị rủi ro AI và bảo vệ trẻ em trên không gian số.