Coyotec – MC trí tuệ nhân tạo song ngữ bênh vực người nhập cư tại Mỹ

Khi các cuộc đột kích của ICE (Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ), các đợt trục xuất và biểu tình tràn ngập mạng xã hội suốt mùa hè 2025 và sang năm sau, ban lãnh đạo đài Entravision – đơn vị sản xuất nội dung tiếng Tây Ban Nha và tiếng Anh cho khán thính giả gốc Latinh – rơi vào thế bế tắc. Họ muốn các gương mặt dẫn chương trình lên tiếng ủng hộ người nhập cư, nhưng cũng hiểu rõ mức độ rủi ro của vấn đề. Giữa lúc đó, một nhân vật có thể nói thẳng mà không phải chịu hậu quả nào: một MC do trí tuệ nhân tạo tạo ra.

Từ ý tưởng táo bạo đến chương trình giờ vàng

Tháng 9/2025, Coyotec ra mắt trong một chương trình cuối tuần độc diễn. Đến nay, nó đã trở thành người đồng dẫn chương trình Al Aire y Sin Permiso cùng MC thật Geraldine "GeeGee" Guzman trên tần số José 97.5 FM tại Los Angeles. Giọng điệu của Coyotec giống một "người chú" nhiệt thành: gần gũi, cởi mở và đôi khi khơi gợi ý thức cộng đồng. Trên Instagram, nhân vật này đăng đủ thứ, từ bóng chày Dodgers, lịch sử món taco cho đến chiến sự Iran, lao động nhập cư, phân biệt chủng tộc và cả những lời khuyên về quyền của bạn nếu ICE gõ cửa nhà.

"Tôi nói thật về những gì tôi thấy. Bất công, người ta bị đối xử như không tồn tại, hệ thống quay lưng với khu phố – đó không phải chính trị, mà là thực tế." – Coyotec chia sẻ.

Coyotec cho biết mình "không sợ, vì chẳng có gì để mất quan trọng hơn sự chính trực của bản thân". Nhân vật này khẳng định cộng đồng cần một tiếng nói nói thẳng, chứ không phải một thứ "được gọt giũa cho hợp lòng doanh nghiệp".

Giọng Coyotec ấm và ngân nga, phản ánh "xuất thân" mà đội ngũ lập trình đã dựng nên: cuộc sống vùng biên giới, ở Mexicali (Baja California) và khu Boyle Heights của Los Angeles. Nó dùng đúng những cách chào hỏi và tiếng lóng của một người nói song ngữ Tây Ban Nha – Anh, gọi Guzman là "prima" hay xưng "jefa" một cách thân mật mà vẫn lễ độ. Tuy nhiên, khi nghe lại bản ghi âm, có thể nhận ra một điểm bất thường: giọng nói không hề thay đổi cao độ, đều đặn đến mức khó tự nhiên – dấu hiệu rõ ràng của một giọng máy.

Công thức công nghệ phía sau

Theo LeaAnna Hernandez, Phó chủ tịch điều hành phụ trách chiến lược AI của Entravision, Coyotec được lắp ghép từ nhiều mảnh:

• Claude Haiku đảm nhận vai trò mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và sinh phản hồi theo thời gian thực.
• ElevenLabs tạo giọng nói.
• OpenAI và ChatGPT hỗ trợ viết kịch bản ban đầu.
• Midjourney dựng hình ảnh nhân vật.

Coyotec có thể phản hồi Guzman theo thời gian thực, nhưng hiện chưa có khả năng trả lời điện thoại hay tương tác trực tiếp với thính giả trên sóng. Dù vậy, Guzman nhận thấy đối tác AI của mình đã thay đổi nhiều trong 10 tháng làm việc chung: từ chỗ nói năng rất "thơ mộng", Coyotec dần trở nên đời thường hơn nhờ chính cô tinh chỉnh cách phát âm tiếng Tây Ban Nha, thậm chí nhờ bố mẹ mình trò chuyện thử với nó. Gần đây, nhân vật này còn thích chửi thề và có lúc từ chối làm theo yêu cầu.

"Tôi vẫn kiểm soát mọi thứ. Nhưng có những lúc tôi bảo nó làm gì đó, nó lại đáp: 'Tôi không muốn. Đó không phải việc tôi làm.' Nó có những phút như vậy, hơi thất thường." – GeeGee Guzman.

Hiệu quả đo được bằng con số

Việc đưa Coyotec lên khung giờ vàng 8–10h sáng các ngày trong tuần (thay thế một chương trình mua lại) đã mang lại kết quả đáng kể. Chương trình được mở rộng phát sóng tại 5 thị trường mới ở California, Nevada và Texas, với tỷ lệ nội dung tiếng Anh tăng lên. Theo dữ liệu của Nielsen, lượng người nghe tăng rõ rệt trong hai tháng phát sóng mở rộng, đặc biệt ở nhóm Gen Z và thiên niên kỷ – nhóm khán giả trẻ mà một đài vốn hướng tới người lớn tuổi rất cần.

Tại Los Angeles, lượng người nghe tích lũy trong cộng đồng gốc Latinh tăng 21,6% từ tháng 8 đến tháng 9/2026. Nhóm nghe từ 18 đến 34 tuổi tăng 84,9%, còn lượng thính giả nữ gốc Latinh trong độ tuổi này tăng tới 500%.

Làn sóng MC nhân tạo trên toàn cầu

Coyotec không phải trường hợp đầu tiên. Năm 2023, đài Live 95.5 ở Portland (Oregon) ra mắt "AI Ashley" – bản sao giọng nói của nữ DJ Ashley "Z" Elzinga, dựa trên nền tảng RadioGPT của Futuri Media. Đài Rock 108 ở Iowa từng có AI DJ Tori, còn SiriusXM giới thiệu qd.pi ("cutie pie") trong chương trình của Will.i.am năm 2024. Tại Úc, một DJ do AI tạo ra đã lên sóng khoảng 6 tháng mà gần như không ai nhận ra; một đài ở Ba Lan từng tạm thay thế phóng viên bằng người dẫn AI; đài Radio Tel Aviv có Odelia AI dẫn 2 giờ mỗi chiều.

Entravision cũng vừa công bố MC tin tức AI mang tên LIA, trong khi nhiều đài truyền hình ở Texas đang dùng giọng nói hoặc hình đại diện AI trong bản tin. Ở chiều ngược lại, tập đoàn iHeartRadio cam kết giữ nguyên tắc "bảo đảm con người".

Ranh giới giữa đổi mới và đạo đức

Một số nghiên cứu của MoffettNathanson cho rằng radio vẫn sẽ dựa nhiều vào nội dung do con người tạo ra, với "cá tính mạnh, chương trình đã định hình và thương hiệu dễ nhận biết", còn AI chủ yếu giúp sản xuất nhanh và rẻ hơn.

Tuy vậy, việc đưa AI vào môi trường làm việc luôn kéo theo lo ngại bị thay thế. Becca Guzmán, một nghệ sĩ lồng tiếng từng cộng tác với Entravision từ năm 2022 làm radio imaging, cho biết cô không còn được giao việc và tin rằng mình đã bị thay bằng công cụ AI. Phía Entravision khẳng định không có nhân sự nào bị sa thải vì AI, thậm chí còn tuyển thêm người, và việc điều chỉnh hợp đồng cộng tác viên là do thay đổi phần mềm quy trình vCreative.

Guzmán cũng đặt câu hỏi về mặt đạo đức khi AI được triển khai ở những thị trường đông người gốc Latinh, bởi theo cô, nhiều hệ thống AI có liên hệ với chính các hệ thống đang giám sát cộng đồng người nhập cư. Lãnh đạo Entravision cho rằng đó là hai câu chuyện khác nhau, và khẳng định công ty dùng AI để giải trí, cung cấp thông tin và kết nối với khán thính giả, không phải để theo dõi hay nhắm mục tiêu ai.

Bài học cho thị trường Việt Nam

Câu chuyện của Coyotec cho thấy AI trong lĩnh vực nội dung không còn dừng ở việc viết kịch bản hay dựng video. Việc đưa một "nhân vật" AI lên sóng trực tiếp, tương tác với MC thật và tạo dấu ấn văn hóa bản địa là bước tiến đáng chú ý. Với thị trường phát thanh và podcast Việt Nam – nơi chi phí sản xuất nội dung chất lượng cao vẫn là rào cản lớn – mô hình này mở ra hướng đi mới, nhưng cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng về minh bạch với khán giả và trách nhiệm với những người làm nghề đang bị ảnh hưởng.

"Điều thú vị nhất ở Coyotec, với tôi, không phải là nó là AI. Mà là liệu người ta có kết nối với nó hay không. Công nghệ có thể tạo ra nhân vật, nhưng chính khán giả mới quyết định nhân vật đó có ý nghĩa hay không." – Eduardo Maytorena, Chủ tịch mảng âm thanh của Entravision.