Đài quan sát Swift của NASA sắp rơi trở lại Trái Đất

Sau 22 năm trên quỹ đạo và một nỗ lực cứu hộ thất bại, đài quan sát Neil Gehrels Swift của NASA dự kiến rơi trở lại Trái Đất vào khoảng thứ Sáu, ngày 6/11/2026. Phần lớn tàu vũ trụ nặng 3.200 pound sẽ tan rã khi đi vào khí quyển, nhưng một số mảnh có thể sống sót; nguy cơ gây thương tích cho con người được đánh giá là rất thấp.

Đài quan sát Swift tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy vào tháng 7/2004

Sứ mệnh kéo dài hơn dự kiến

Được phóng ngày 20/11/2004, Swift mang theo ba kính viễn vọng và được thiết kế chủ yếu để phát hiện, nghiên cứu các vụ nổ tia gamma — những vụ nổ mạnh mẽ nhất trong vũ trụ. Khi xác định được một sự kiện, vệ tinh sẽ gửi vị trí của nó tới các đài quan sát trên khắp thế giới để tiếp tục nghiên cứu.

Swift ban đầu được thiết kế cho một sứ mệnh vài năm trên quỹ đạo thấp của Trái Đất, nhưng hoạt động lâu hơn nhiều so với dự kiến. Vệ tinh góp phần nghiên cứu sự tiến hóa của vũ trụ, các siêu tân tinh và hiện tượng sao bị hố đen phá hủy.

Năm 2024, hoạt động Mặt Trời gia tăng làm nóng và khiến các tầng trên của khí quyển Trái Đất giãn nở. Lực cản khí quyển vì thế tăng lên, đẩy Swift xuống thấp nhanh hơn. Vệ tinh không có hệ thống đẩy đủ khả năng điều chỉnh quỹ đạo để ngăn quá trình này.

Tháng 7/2026, NASA triển khai sứ mệnh cứu hộ trị giá 30 triệu đô la. Tàu vũ trụ robot LINK được giao nhiệm vụ kéo Swift lên cao thêm 150 dặm để kéo dài thời gian hoạt động. Tuy nhiên, sứ mệnh thất bại. Tháng 8, Giám đốc NASA Jared Isaacman cho biết các vấn đề ở hệ thống điều khiển khiến LINK không thể duy trì hướng và trạng thái ổn định trong không gian.

Ngày 26/10, NASA cho biết Swift chỉ còn cách bề mặt Trái Đất chưa tới 170 dặm. Ở độ cao này, các kính viễn vọng trên tàu không còn giữ được trạng thái ổn định để quan sát mục tiêu thiên văn. Swift thực hiện quan sát cuối cùng vào ngày 20/10; sau đó, nhóm vận hành tại Đại học Bang Pennsylvania chấm dứt hoạt động của vệ tinh.

Trong thời gian hoạt động, Swift quan sát hơn 2.000 vụ nổ tia gamma và số siêu tân tinh gần tương đương. Dữ liệu thu thập được đã đóng góp cho hơn 7.000 công trình nghiên cứu. NASA cho biết kho dữ liệu quan sát ở nhiều bước sóng của Swift vẫn có thể hỗ trợ các phát hiện mới trong nhiều thập kỷ tới.

Mảnh vỡ có thể rơi ở đâu?

Lực lượng Không gian Hoa Kỳ dự đoán Swift có khả năng rơi vào khoảng ngày 6/11. Phần lớn đài quan sát dự kiến sẽ cháy rụi khi tái nhập khí quyển. Tuy vậy, các bánh đà phản lực nặng và một số bộ phận kính viễn vọng như thấu kính, gương có thể còn sót lại.

Brad Cenko, nhà khoa học trưởng của sứ mệnh tại NASA, nói với hãng tin AP rằng một số bộ phận làm từ vonfram và các phần của gương có thể sống sót sau quá trình tái nhập. Kỹ sư hàng không vũ trụ Dean Sladen nhận định chỉ một vài mảnh nhỏ bị cháy xém có thể chạm đất, không còn hình dạng có thể nhận ra là một chiếc kính viễn vọng.

Khu vực có thể nằm trong vùng tái nhập bao gồm nhiều nơi ở châu Phi, Australia, Ấn Độ, Đông Nam Á, Trung Mỹ và Nam Mỹ. Lực lượng Không gian Hoa Kỳ chưa công bố dự báo chính xác hơn. Nhiều khả năng các mảnh còn lại sẽ rơi xuống biển.

Theo Sladen, quy định của NASA đặt giới hạn nguy cơ gây thương vong do mảnh vỡ sống sót ở mức không quá một phần 10.000. Ông cho rằng đánh giá rủi ro cho Swift có thể đã được thực hiện nhưng chưa công khai; việc công bố sẽ giúp người dân có thông tin rõ ràng hơn. Ông cũng nhận định nguy cơ thực tế gần như chắc chắn rất nhỏ.

Góc nhìn

Swift cho thấy một vệ tinh khoa học có thể tiếp tục tạo giá trị lâu sau khi ngừng hoạt động: dữ liệu lưu trữ vẫn là nguồn tư liệu cho nghiên cứu, trong khi việc quản lý quỹ đạo và kết thúc sứ mệnh vẫn cần được tính đến từ đầu.

Trường hợp này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc công khai đánh giá rủi ro khi vệ tinh tái nhập khí quyển. Thông tin cụ thể giúp các nhà nghiên cứu và cộng đồng hiểu rõ hơn về phạm vi bất định, thay vì chỉ dựa vào dự đoán chung.