Dân biểu Mỹ đưa ra nghị quyết phản đối cứu trợ Big Tech khi bong bóng AI vỡ

Hai dân biểu đảng Dân chủ tại Hạ viện Mỹ vừa dẫn đầu việc giới thiệu một nghị quyết cảnh báo về rủi ro kinh tế từ bong bóng tài sản gắn với trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời tuyên bố phản đối mọi gói cứu trợ dành cho các tập đoàn công nghệ lớn và giới điều hành của họ.

Nghị quyết cũng nhấn mạnh cam kết bảo vệ người lao động, người về hưu và các cộng đồng thu nhập thấp — những đối tượng dễ bị tổn thương nhất nếu nền kinh tế rơi vào suy thoái.

Ai đứng sau nghị quyết?

Nghị quyết do Chủ tịch Nhóm Cấp tiến tại Quốc hội (CPC) Dân biểu Greg Casar (bang Texas) và Dân biểu Maxine Waters (bang California) — thành viên xếp hạng cao nhất của đảng Dân chủ trong Ủy ban Dịch vụ Tài chính Hạ viện — đồng chủ trì giới thiệu.

Họ nhận được sự ủng hộ của hàng loạt dân biểu Dân chủ khác, trong đó có Danny Davis, Chris Deluzio, Valerie P. Foushee, Jesús "Chuy" García, Pramila Jayapal, Analilia Mejia, Delia Ramirez, André Carson, Jan Schakowsky, Brad Sherman và Rashida Tlaib.

Lo ngại về bong bóng AI

Theo nội dung nghị quyết, các công ty liên quan đến AI đang nắm giữ hàng nghìn tỷ USD nợ, phần lớn được huy động qua các thị trường tín dụng tư nhân thiếu minh bạch và chưa được quản lý chặt chẽ.

"Tỷ lệ giá trên thu nhập của thị trường chứng khoán hiện đang gần bằng mức đỉnh của bong bóng công nghệ thập niên 1990."

Các nhà lập pháp cũng chỉ ra rằng cơ quan quản lý liên bang đã né tránh việc giám sát chặt chẽ những cấu trúc nợ và vốn cổ phần vô cùng phức tạp mà các công ty AI đang sử dụng. Họ đồng thời đề cập đến định hướng nới lỏng quy định và những xung đột lợi ích liên quan đến AI trong chính quyền Trump.

Bài học từ năm 2008

Nghị quyết lấy bối cảnh cuộc khủng hoảng tài chính 2008 làm bài học cảnh tỉnh: khi đó, khu vực tài chính nhận được hàng nghìn tỷ USD thanh khoản mà không phải chịu trách nhiệm giải trình, trong khi 10 triệu hộ gia đình mất nhà và hàng chục triệu lao động chịu cảnh thiếu việc làm trong nhiều năm.

"Chúng ta đã thấy điều gì xảy ra năm 2008 khi những thực hành tài chính liều lĩnh của Phố Wall khiến nền kinh tế quỵ ngã. Các ngân hàng được cứu trợ trong khi hàng triệu người Mỹ lao động mất việc, mất nhà và mất tiền tiết kiệm hưu trí. Chúng ta không thể để lịch sử lặp lại", Dân biểu Waters nói.

Những gì nghị quyết phản đối

Các nhà lập pháp kêu gọi chính phủ liên bang, gồm Quốc hội và các cơ quan chức năng, phản đối:

• Mọi biện pháp giải cứu các công ty AI đang mất khả năng thanh toán hoặc che chắn giới lãnh đạo khỏi trách nhiệm pháp lý;
• Các hỗ trợ đặc biệt như cho vay khẩn cấp hay bơm vốn trực tiếp để duy trì hoạt động của công ty AI đang mất khả năng thanh toán, thay vì để họ phá sản theo trình tự thông thường;
• "Dù vàng" (golden parachute) cho các giám đốc điều hành có hành vi liều lĩnh hoặc bất hợp pháp dẫn đến phá sản, thay vào đó yêu cầu họ phải chịu trách nhiệm đầy đủ trước luật dân sự và hình sự, đồng thời phải hoàn trả tài sản thu lợi bất chính như biệt thự, nhà nghỉ dưỡng, máy bay riêng, du thuyền.

Những gì nghị quyết ủng hộ

Ở chiều ngược lại, nghị quyết kêu gọi chính phủ liên bang hỗ trợ:

• Hành động trực tiếp và mạnh mẽ để hỗ trợ người dân thường thông qua chi tiêu liên bang nhằm tạo việc làm, bảo vệ dịch vụ chính quyền bang và địa phương, cùng các chế độ bảo hiểm thất nghiệp, hỗ trợ dinh dưỡng và nhà ở vững chắc;
• Bảo vệ những người gửi tiền vào quỹ hưu trí, lương hưu — nhóm có thể chịu tổn thất nặng nề nếu bong bóng AI vỡ;
• Cải cách sâu rộng nhằm ngăn chặn các bong bóng đầu cơ trong tương lai, bao gồm yêu cầu minh bạch và trách nhiệm giải trình cao hơn;
• Các cơ chế ổn định kinh tế tự động — những khoản đầu tư vào con người được giải ngân ngay khi kinh tế suy giảm — để hỗ trợ người lao động và người tiêu dùng khi khủng hoảng tài chính, bong bóng tài sản hay các cú sốc khác gây ra suy thoái.

Phản ứng từ các tổ chức xã hội

Nghị quyết nhận được sự hậu thuẫn của nhiều tổ chức, trong đó có Liên đoàn Giáo viên Mỹ, American Economic Liberties Project, Americans for Financial Reform, Center for Responsible Lending, Demand Progress Action, Future of Life Institute, Indivisible và Social Security Works.

"Người Mỹ đã phải trả giá cho quá trình xây dựng hạ tầng AI qua hóa đơn tiền điện cao hơn và một thị trường chứng khoán chỉ được chống đỡ bởi một vài công ty. Họ không nên phải trả thêm lần nữa bằng một gói cứu trợ", Morgan Harper, Giám đốc Chính sách và Vận động của American Economic Liberties Project, nhận định.

Dean Baker, nhà kinh tế cấp cao tại Center for Economic and Policy Research, cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo rằng nếu có gói cứu trợ nào từ vụ vỡ bong bóng AI, nó phải hướng tới lợi ích của cả quốc gia, chứ không phải nhóm tỷ phú AI đã tạo ra vấn đề ngay từ đầu.

Góc nhìn cho độc giả Việt Nam

Dù đây là câu chuyện chính trị nội bộ Mỹ, nó phản ánh một xu hướng đáng chú ý với thị trường công nghệ toàn cầu: dòng vốn đổ vào AI đang tăng với tốc độ chóng mặt, kéo theo mức định giá và khối nợ khổng lồ.

Với các startup và doanh nghiệp công nghệ Việt Nam, đặc biệt là những đơn vị đang gọi vốn cho các dự án AI, đây là lời nhắc nhở về việc xây dựng mô hình tài chính bền vững thay vì chạy theo đà đầu cơ. Các nhà đầu tư trong nước cũng nên thận trọng với những cổ phiếu công nghệ được đẩy giá nhờ câu chuyện AI, bởi khi chu kỳ đầu cơ kết thúc, người chịu thiệt hại cuối cùng thường vẫn là nhà đầu tư nhỏ lẻ.