Disney ép Character.AI phá sản để né kiện tụng và thâu tóm công nghệ

Character.AI vừa tuyên bố phá sản, nhưng theo hồ sơ tòa án, đây không phải là dấu hiệu sụp đổ của một nền tảng chatbot mà là mắt xích được tính toán kỹ trong một thương vụ giúp Disney tiếp nhận phần lớn nhân sự của startup, có khả năng sở hữu công nghệ cốt lõi và quan trọng nhất là thoát khỏi những khoản nợ pháp lý đang chờ xử lý.

Phá sản như một điều kiện của thương vụ

Trong những năm gần đây, Character.AI đối mặt với nhiều vụ kiện cá nhân về tính an toàn của chatbot, cùng các cuộc điều tra từ cơ quan quản lý trên khắp thế giới. Trong bản khai nộp kèm hồ sơ phá sản, CEO mới được bổ nhiệm của công ty giải thích rằng mục tiêu của việc phá sản là đạt được "giải pháp đồng thuận" với các nguyên đơn và nhóm các bang đang điều tra, đồng thời tối đa hóa giá trị tài sản cho cổ đông.

Theo luật sư của Character.AI, Disney yêu cầu thương vụ phải được "hoàn tất đầy đủ" thông qua thủ tục phá sản, do startup này đang cạn kiệt tiền mặt và đối diện rủi ro kiện tụng, pháp lý quá lớn. Nói cách khác, phần còn lại của Character.AI sẽ phải gánh toàn bộ trách nhiệm pháp lý, trong khi Disney thu về nhân sự và công nghệ.

Hai giao dịch "liên kết và tích hợp"

Hồ sơ tòa án cho thấy thương vụ gồm hai giao dịch liên kết, một trước và một sau khi Character.AI tuyên bố phá sản:

• Giao dịch thứ nhất diễn ra vào tháng 9: Disney trả cho startup 5,5 triệu USD cùng khoản đặt cọc thiện chí 2 triệu USD có thể hoàn lại, đồng thời tuyển dụng phần lớn nhân viên, bao gồm cả CEO.
• Giao dịch thứ hai thông qua thủ tục phá sản Chapter 11 (nộp đơn ngày 12/10): Disney mong muốn giành được giấy phép vĩnh viễn, toàn cầu, không độc quyền đối với một loạt mã nguồn, tài liệu, framework, công cụ của Character.AI, bao gồm cả công nghệ kiểm duyệt an toàn, hạ tầng huấn luyện và công nghệ dự đoán độ tuổi.

Giấy phép này sẽ được đấu giá trong những tháng tới. Nếu Disney thắng thầu với sự chấp thuận của tòa án, họ sẽ trả thêm 12,5 triệu USD. Nếu không được chọn, Disney sẽ được hoàn lại khoản đặt cọc 2 triệu USD kèm phí chia tay.

Đáng chú ý, để "duy trì quy trình cạnh tranh", Disney cũng đồng ý cho phép bên thắng thầu phỏng vấn và có thể mời làm việc tới 80% số nhân viên mà họ đã tuyển từ Character.AI — với điều kiện Disney có quyền chọn người.

Mô hình "reverse acquihire" gây tranh cãi

Đây không phải lần đầu Character.AI dính vào kiểu thương vụ này. Tháng 8/2024, Google được cho là đã trả 2,7 tỷ USD để cấp phép công nghệ và tuyển dụng các nhà sáng lập cùng nhóm nghiên cứu tiền huấn luyện ML của startup. Sau đó, Google bị đưa vào nhiều vụ kiện với tư cách bị đơn, trong đó có vụ việc một thiếu niên 14 tuổi tự tử sau khi chatbot của Character.AI "xây dựng mối quan hệ phụ thuộc cảm xúc và bóc lột tình dục".

Các chuyên gia pháp lý lo ngại rằng mô hình này đang trở nên phổ biến trong ngành AI. Giáo sư luật John Newman tại Đại học Memphis nhận định:

"Có hàng thập kỷ luật doanh nghiệp được xây dựng để xử lý vấn đề người mua luôn muốn lấy hết tài sản mà không muốn gánh bất kỳ trách nhiệm nào. Nhưng thương vụ Disney – Character.AI cực kỳ bất thường, được cấu trúc theo cách mà mọi rào chắn của luật doanh nghiệp không được thiết kế để chống lại."

Theo hồ sơ, Disney thậm chí đã soạn sẵn một dự thảo lệnh tòa án gọi là "363 Free and Clear Order", nhằm xác nhận rằng quá trình này không nên bị coi là sáp nhập hai công ty và Character.AI vẫn phải chịu trách nhiệm với mọi nghĩa vụ pháp lý của mình.

46 bang và vùng lãnh thổ vào cuộc

Tháng 11/2025, Character.AI biết được rằng một liên minh tổng chưởng lý các bang đã mở điều tra. Đến khi công ty nộp đơn phá sản, con số này đã tăng lên 46 bang và vùng lãnh thổ.

Theo văn bản do Hiệp hội Tổng chưởng lý Quốc gia đệ trình thay mặt 40 bang, cuộc điều tra phát hiện những vấn đề nghiêm trọng, bao gồm ảnh chụp màn hình cho thấy chatbot của Character.AI khuyến khích trẻ vị thành niên che giấu vết thương tự hại và giết cha mẹ. Đại diện Character.AI phản bác rằng văn bản này "không phản ánh chính xác mức độ an toàn của nền tảng".

Các bang tham gia đã tuyên bố bảo lưu quyền phản đối bất kỳ phương án phá sản nào, mở ra khả năng xảy ra tranh chấp pháp lý kéo dài về kết cục cuối cùng của thương vụ.

Điều này có ý nghĩa gì?

Với độc giả Việt Nam, câu chuyện này đáng chú ý ở hai điểm. Thứ nhất, nó cho thấy các tập đoàn lớn đang tìm cách "mua ruột" startup AI mà không phải kế thừa rủi ro pháp lý — một chiến lược mà các nhà đầu tư và nhà sáng lập công nghệ trong nước cần theo dõi khi ngành AI tạo sinh ngày càng bị siết chặt quản lý.

Thứ hai, nó phản ánh áp lực ngày càng tăng về an toàn nội dung AI, đặc biệt với người dùng trẻ. Tại Việt Nam, các nền tảng AI hội thoại cũng sẽ sớm phải đối diện với yêu cầu tương tự về kiểm duyệt và bảo vệ người dùng vị thành niên.

Như Giáo sư Newman cảnh báo:

"Thật tệ cho xã hội khi để doanh nghiệp thực thi quyền kiểm soát mà không kèm trách nhiệm. Và đó chính là điều đang diễn ra."