DraftKings dùng AI để nhắm mục tiêu vào người nghiện cá cược

DraftKings — công ty cá cược thể thao trực tuyến hàng đầu nước Mỹ — đang sử dụng trí tuệ nhân tạo để nhắm mục tiêu vào những khách hàng có khả năng thua cược cao nhất, theo báo cáo của tờ New York Times. Đây là một ví dụ điển hình cho thấy AI đang bị lợi dụng để khuếch đại tác hại của quảng cáo hành vi trực tuyến.

AI học từ hồ sơ cá cược để tìm "con mồi"

Theo New York Times, DraftKings sử dụng hồ sơ cá cược của khách hàng để huấn luyện một mô hình học máy (machine learning) nhằm nhận diện những người chơi thua lỗ. Sau khi xác định được nhóm này, công ty gửi quảng cáo nhắm mục tiêu được thiết kế để dụ họ quay lại đặt cược — những ván cược mà DraftKings tin rằng sẽ tiếp tục thua.

Điều này xuất phát từ một động cơ kinh doanh rõ ràng: những người chơi thua lỗ chính là nhóm khách hàng mang lại lợi nhuận cho DraftKings. Càng thua nhiều, họ càng nạp tiền nhiều, và đó là nguồn thu thực sự của công ty.

Đáng lo ngại hơn, nhóm "người chơi có vấn đề" — những người liên tục cá cược dù gây tổn hại đến bản thân, tài chính và các mối quan hệ — lại rất dễ bị mô hình AI này nhắm tới. Thay vì giảm thiểu rủi ro cho họ, DraftKings đang khai thác điểm yếu của họ để trục lợi.

Quảng cáo hành vi trực tuyến không phải hiện tượng mới, nhưng việc các công ty dùng AI để xử lý dữ liệu và nhắm mục tiêu khách hàng đã khuếch đại tác hại của nó lên gấp nhiều lần.

Tại sao AI khiến vấn đề trở nên tồi tệ hơn

Quảng cáo hành vi trực tuyến là hình thức cá nhân hóa quảng cáo dựa trên dữ liệu thu thập về người dùng. Càng nhiều dữ liệu, quảng cáo càng được cá nhân hóa chính xác. Khi AI tham gia vào phương trình này, hậu quả càng nghiêm trọng hơn vì:

• Thu thập dữ liệu nhiều hơn: AI cần dữ liệu để huấn luyện và tinh chỉnh mô hình, thúc đẩy các công ty liên tục thu thập thêm thông tin.
• Hộp đen không thể đoán trước: Vì AI hoạt động như một "hộp đen", ngay cả những người xây dựng mô hình cũng hiếm khi biết dữ liệu nào hữu ích nhất cho thuật toán.
• Xử lý với tốc độ vượt trội: AI có thể phân tích tập dữ liệu khổng lồ nhanh hơn nhiều lần so với con người, biến việc nhắm mục tiêu trở nên chính xác và tàn nhẫn hơn.

Hệ quả vượt xa lĩnh vực cá cược

Một hệ quả trực tiếp của quảng cáo hành vi là nó cung cấp dữ liệu cho cả ngành công nghiệp giám sát. Dữ liệu thu thập để đặt quảng cáo nhắm mục tiêu đang bị bán cho các công ty bảo hiểm, ngân hàng, và cả các cơ quan thực thi pháp luật liên bang như CBP.

Đáng chú ý, Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) cũng đang quan tâm đến nguồn dữ liệu này. Đầu năm nay, ICE đã công bố một văn bản yêu cầu cung cấp thông tin nhằm "hiểu rõ hơn cách các nhà cung cấp dữ liệu lớn và công nghệ quảng cáo thương mại có thể hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động điều tra."

Một điểm quan trọng: DraftKings dường như chỉ sử dụng dữ liệu bên thứ nhất — tức là chỉ dùng dữ liệu họ tự thu thập từ người dùng, không mua thêm từ bên ngoài. Điều này cho thấy các giải pháp chính sách chỉ giới hạn việc chia sẻ và bán dữ liệu bên thứ ba sẽ không đủ để ngăn chặn những quảng cáo săn mồi này.

Bài học cho người dùng Việt Nam

Câu chuyện của DraftKings là lời cảnh báo cho thấy dữ liệu cá nhân có thể bị sử dụng như thế nào để chống lại chính người dùng. Tại Việt Nam, các nền tảng cá cược trực tuyến và ứng dụng tài chính cũng đang ngày càng thu thập nhiều dữ liệu hành vi hơn.

Một số biện pháp bảo vệ bản thân:

• Hạn chế chia sẻ dữ liệu không cần thiết cho các ứng dụng, đặc biệt là ứng dụng tài chính và giải trí.
• Kiểm tra và thu hồi quyền truy cập dữ liệu của các ứng dụng trên điện thoại định kỳ.
• Sử dụng các công cụ chặn theo dõi quảng cáo khi duyệt web.
• Cảnh giác với các chương trình khuyến mãi "hấp dẫn" từ nền tảng cá cược — chúng thường được thiết kế để giữ chân người dùng có vấn đề.

EFF (Electronic Frontier Foundation) từ lâu đã lập luận rằng mọi hình thức quảng cáo hành vi đều nên bị cấm. Nếu các công ty không thể gửi quảng cáo cá nhân hóa, họ sẽ có ít động lực hơn để thu thập dữ liệu hành vi đang nuôi sống ngành công nghiệp này. Trường hợp của DraftKings chỉ là một ví dụ — nhưng nó cho thấy công nghệ quảng cáo đang tiến hóa ra sao, và cách các công ty không ngừng tìm ra phương thức mới để sử dụng dữ liệu của chúng ta chống lại chính chúng ta.