Dự luật mới của Mỹ có thể buộc ISP, nhà cung cấp DNS và VPN chặn các trang vi phạm bản quyền

Hạ nghị sĩ Darrell Issa (đảng Cộng hòa, bang California) vừa trình một dự luật yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP) và các đơn vị vận hành mạng khác phải chặn các trang web vi phạm bản quyền nước ngoài. Dự luật này sẽ giúp các chủ sở hữu bản quyền có được lệnh chặn từ tòa án để gửi tới ISP, dịch vụ phân giải tên miền (DNS) và cả các mạng riêng ảo (VPN).

Đây là động thái mới nhất trong chuỗi đề xuất về cơ chế chặn trang web mà Hiệp hội Điện ảnh Mỹ (MPA) đã theo đuổi từ lâu, với sự tham gia của cả các nhà lập pháp đảng Cộng hòa lẫn Dân chủ.

Bối cảnh và nội dung dự luật

Ông Issa, người sẽ rời Hạ viện vào cuối năm nay, đã nộp dự luật trong tuần này. Trước đó, tại một phiên điều trần ngày 30/6, ông đã tuyên bố sẽ đưa ra sáng kiến lập pháp về chặn trang web.

Phát biểu tại phiên điều trần, ông Issa cho biết:

"Trong khi hàng triệu danh sách nội dung vi phạm bản quyền bị gỡ bỏ mỗi ngày theo quy trình thông báo và gỡ bỏ của Đạo luật Bản quyền Thiên niên kỷ Số (DMCA), các chủ sở hữu bản quyền vẫn lo ngại về tốc độ xử lý."

Ông đặt câu hỏi liệu việc gỡ bỏ có thể diễn ra nhanh như tốc độ âm thanh hay tốc độ ánh sáng, và nhấn mạnh rằng với một chương trình thể thao trực tiếp kéo dài khoảng 45 phút — hoặc thậm chí ngắn hơn — liệu cơ chế hiện tại có đủ nhanh để khiến hoạt động phát tán lậu trở nên không còn sinh lời.

Vì sao giới làm phim quan tâm đến các trang phát trực tuyến lậu

Điểm mấu chốt mà các chủ sở hữu bản quyền lo ngại là các trang phát trực tuyến lậu thường hoạt động ngoài phạm vi tài phán của Mỹ. Việc gỡ bỏ nội dung theo quy trình DMCA chỉ có tác dụng với các dịch vụ sẵn sàng hợp tác, còn với các trang vi phạm đặt máy chủ ở nước ngoài thì gần như vô hiệu.

Do đó, MPA từ lâu đã vận động cho một cơ chế cho phép tòa án ra lệnh chặn ở tầng hạ tầng mạng. Nếu dự luật của ông Issa được thông qua, các lệnh tòa sẽ có hiệu lực không chỉ với ISP mà còn với các dịch vụ phân giải tên miền và cả VPN — những kênh thường được người dùng dùng để vượt qua các rào cản chặn truy cập.

Những lo ngại về quyền riêng tư và kỹ thuật

Đề xuất này dự kiến sẽ tiếp tục vấp phải phản ứng từ các nhóm bảo vệ quyền kỹ thuật số và quyền riêng tư. Các lo ngại thường được nêu ra gồm:

• Rủi ro chặn quá mức: Cơ chế chặn ở tầng DNS có thể vô tình ảnh hưởng đến các dịch vụ hợp pháp dùng chung hạ tầng.
• Xói mòn vai trò của VPN: Yêu cầu VPN chặn các trang vi phạm đặt ra câu hỏi về việc liệu nhà cung cấp VPN có thể đáp ứng mà không vi phạm cam kết bảo vệ quyền riêng tư của người dùng.
• Hiệu quả thực tế: Kinh nghiệm từ các quốc gia từng áp dụng chặn trang web cho thấy người dùng có thể dễ dàng tìm cách vượt qua bằng DNS mã hóa hoặc các công cụ khác.
• Nguy cơ lạm dụng: Việc mở rộng cơ chế chặn có thể tạo tiền lệ cho các yêu cầu chặn vì mục đích khác ngoài bản quyền.

Ý nghĩa với người dùng Internet

Với người dùng ở Việt Nam và nhiều nơi khác, dự luật này là một diễn biến đáng theo dõi vì nó đại diện cho xu hướng ngày càng gia tăng của việc kiểm soát truy cập Internet ở tầng hạ tầng. Nếu được thông qua, các quy định tương tự có thể lan rộng sang các quốc gia khác, ảnh hưởng đến cách người dùng truy cập nội dung trực tuyến.

Cần lưu ý rằng đây mới chỉ là đề xuất và còn phải trải qua nhiều bước lập pháp trước khi trở thành luật. Tuy nhiên, sự xuất hiện liên tục của các dự luật dạng này cho thấy cuộc tranh luận giữa bảo vệ bản quyền và quyền tự do Internet vẫn chưa có hồi kết.