Gartner: Hơn nửa startup lượng tử sẽ biến mất trước năm 2030 vì thiếu vốn

Thị trường máy tính lượng tử đang đứng trước một cuộc thanh lọc lớn khi số lượng startup tăng vọt trong khi doanh thu thương mại vẫn còn quá nhỏ bé. Theo dự báo mới của Gartner, hơn một nửa trong số các công ty khởi nghiệp lượng tử sẽ không còn tồn tại vào năm 2030.

Thị trường đông đúc nhưng miếng bánh quá nhỏ

Ước tính hiện có khoảng 200 đến 300 startup lượng tử đang cạnh tranh trên toàn cầu. Trong khi đó, Gartner dự báo tổng doanh thu của toàn ngành năm 2027 chỉ đạt khoảng 1,1 tỷ USD, tăng nhẹ so với mức 869,9 triệu USD dự kiến của năm nay.

Con số này thực sự khiêm tốn nếu đặt cạnh doanh thu của những gã khổng lồ công nghệ như Samsung hay Nvidia — những công ty có thể đạt được mức tương đương chỉ trong vài tháng. Sự chênh lệch này phơi bày một nghịch lý: càng nhiều công ty tham gia, áp lực tìm kiếm khách hàng và dòng tiền càng trở nên gay gắt.

Bài toán vốn kéo dài nhiều năm

Phát triển máy tính lượng tử hữu ích đòi hỏi nguồn tài trợ bền vững trong nhiều năm. Các ông lớn như IBM hay Google có sẵn nhiều nguồn thu để nuôi tham vọng lượng tử, nhưng các startup thường chỉ sống nhờ vốn hạt giống. Nếu không thuyết phục được nhà đầu tư rằng mình đang đi đúng hướng, nguồn tiền này sẽ cạn kiệt.

Khách hàng sẽ quay lưng với những công nghệ không đạt được khả năng tính toán lượng tử chịu lỗi (fault-tolerant) — tức tính toán đáng tin cậy ngay cả khi phần cứng bên dưới phát sinh lỗi.

Đây là tiêu chuẩn khắc nghiệt mà Gartner cho rằng thị trường sẽ áp đặt, và cũng là lý do khiến nhiều startup khó trụ nổi.

Doanh nghiệp vẫn đầu tư để tích lũy kinh nghiệm

Bất chấp triển vọng ảm đạm, Gartner nhận định các doanh nghiệp vẫn đang rót tiền bước đầu, bởi công nghệ lượng tử đã bắt đầu cho thấy những dấu hiệu thực tiễn đầu tiên. Thay vì ngồi chờ công nghệ chín muồi, nhiều tổ chức chọn cách xây dựng năng lực nội bộ ngay từ bây giờ.

Ông Gaurav Gupta, Phó chủ tịch kiêm Giám đốc nghiên cứu mảng động lực thị trường mới nổi của Gartner, khuyến nghị:

Các CIO và lãnh đạo CNTT nên coi hành trình lượng tử của mình là một nỗ lực nhiều năm, với mục tiêu giành lợi thế cạnh tranh so với đối thủ gần nhất.

Theo Gartner, kỷ nguyên "lợi thế lượng tử sớm" (early quantum advantage) đã đến, khi các bộ xử lý lượng tử quy mô trung bình nhiễu (NISQ) đã có đủ qubit để thực hiện những tác vụ phức tạp ở mức hạn chế, với khả năng giảm lỗi được cải thiện.

Khu vực công và tài chính dẫn đầu chi tiêu

Hai nhóm khách hàng được dự báo chi nhiều nhất cho máy tính lượng tử là khu vực công và ngành tài chính.

• Khu vực công dự kiến dẫn đầu giai đoạn đầu, với chi tiêu năm 2027 ước đạt 245 triệu USD, tăng từ 219 triệu USD của năm nay. Động lực chính là tham vọng giành vị thế dẫn đầu kỹ thuật của các quốc gia.
• Ngân hàng, tài chính và bảo hiểm được dự báo sẽ vượt khu vực công vào năm 2028, với mức chi 289 triệu USD so với 280 triệu USD. Gartner cho rằng nhóm này sẽ giữ vị trí khách hàng lớn nhất cho đến năm 2030.

Những thách thức vẫn còn nguyên

Ngành lượng tử vẫn đối mặt với vô số trở ngại, nhưng cũng đang tiến bộ đều đặn — không chỉ ở số lượng qubit trong một hệ thống, mà còn ở phát triển thuật toán, tốc độ cổng logic và độ tin cậy. Theo Gartner, một số đột phá thậm chí diễn ra nhanh hơn dự kiến ban đầu.

Một ví dụ đáng chú ý: Bộ Năng lượng Mỹ mới đây khởi động chương trình cho phép tối đa 10 đơn vị tham gia cạnh tranh để tạo ra một máy tính lượng tử chịu lỗi, có ý nghĩa khoa học vào năm 2028. Tuy nhiên, mục tiêu này được đánh giá là cực kỳ tham vọng và gần như chắc chắn sẽ thất bại, do mức tài trợ dành cho chương trình còn khá khiêm tốn.

Góc nhìn cho Việt Nam

Với các doanh nghiệp và trường đại học Việt Nam đang bắt đầu tìm hiểu về điện toán lượng tử, dự báo của Gartner là lời nhắc nhở về tầm quan trọng của việc chọn đúng đối tác công nghệ. Việc đầu tư nghiên cứu, đào tạo nhân lực và thử nghiệm thuật toán trên các nền tảng đám mây lượng tử có thể là bước đi hợp lý hơn so với việc tự xây dựng hệ thống phần cứng tốn kém — nhất là khi phần lớn startup trong ngành có thể sẽ không còn tồn tại vào cuối thập kỷ này.