Giá điện tại Đức đã thực sự "tách biệt" khỏi giá khí đốt chưa?

Trong những năm gần đây, mối liên hệ chặt chẽ giữa giá điện và giá khí đốt tự nhiên tại Đức đã trở thành chủ đề tranh luận nóng hổi. Việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo đang dần thay đổi cách thức vận hành của thị trường năng lượng, đặt ra câu hỏi lớn: Liệu giá điện đã "tách biệt" (decoupled) khỏi giá khí đốt hay chưa?

Khái niệm "tách biệt" trong thị trường năng lượng

Để hiểu rõ vấn đề, chúng ta cần nhìn vào cách thức hình thành giá điện. Trong một thị trường điện bị chi phối bởi khí đốt, nhà máy điện biên (marginal generator) - tức là nhà máy cuối cùng được huy động để cân bằng cung cầu và quyết định giá thị trường - thường luôn là nhà máy điện chạy bằng khí (CCGT).

Điều này tạo ra sự phụ thuộc về mặt cấu trúc: Khi giá khí đốt tăng, giá điện cũng sẽ tăng theo. Sự "tách biệt" xảy ra khi có đủ lượng điện từ các nguồn năng lượng tái tạo có chi phí biên bằng 0 (như điện gió và điện mặt trời) được đưa vào lưới. Lượng điện sạch này dần đẩy các nhà máy khí ra khỏi vị trí quyết định giá trong đủ nhiều giờ trong năm, sao cho giá điện trung bình năm không còn bám sát theo biến động của giá khí đốt.

Cơ chế tính toán và chi phí biên

Một tuabin khí chu trình kết hợp hiện đại (CCGT) với hiệu suất khoảng 55% cần tiêu thụ 1,8 MWh khí để sản xuất ra 1 MWh điện. Quá trình này phát thải khoảng 0,35 tấn CO₂ cho mỗi MWh đầu ra.

Theo quy định, nhà khai thác phải mua giấy phép phát thải EU ETS (EU Emissions Trading System) cho lượng khí thải này. Tổng chi phí nhiên liệu加上 chi phí phát thải tạo nên chi phí biên ngắn hạn (short-run marginal cost) của nhà máy khí. Đây chính là mức sàn mà các nhà phát điện khí sẽ không đấu giá dưới mức này trong thị trường theo ngày (day-ahead market).

Ngưỡng xác định sự chuyển dịch

Theo các phân tích thị trường, một năm được gắn cờ "đã tách biệt" khi giá điện thực tế giao dịch thấp hơn mức giá tính toán dựa trên khí đốt hơn 20%.

Kết luận sẽ chuyển sang CÓ khi năm hiện tại hoặc năm hoàn thành gần nhất vượt qua ngưỡng này. Khoảng cách 20% này được tính toán dựa trên thực tế rằng khí đốt không cần phải biến mất hoàn toàn khỏi thị trường, mà chỉ cần ít xuyên quyết định giá hơn so với trước đây.

Dữ liệu và những hạn chế hiện tại

Để đưa ra các đánh giá này, các chuyên gia sử dụng dữ liệu giá điện từ Fraunhofer ISE energy-charts.info (sàn đấu giá EPEX Spot theo ngày, khu vực đấu giá DE-LU, bình bình quân gia quyền theo khối lượng giao dịch hàng năm). Giá khí TTF bình bình quân năm được lấy từ ICE/IEA, và dữ liệu giá CO₂ EU ETS từ dữ liệu thanh toán đấu giá EEX.

Tuy nhiên, phương pháp này vẫn có một số hạn chế. Giá điện được tính theo bình bình quân gia quyền bởi khối lượng giao dịch tại sàn đấu giá, nghĩa là những giờ có khối lượng giao dịch cao hơn (thường là giờ có giá thấp) sẽ chiếm trọng số lớn hơn. Ngoài ra, các số liệu bình bình quân năm của TTF và CO₂ chỉ là các giá trị ước tính dựa trên tháng giao dịch trước trong năm dương lịch.

Mặc dù vậy, xu hướng chung cho thấy công nghệ năng lượng tái chế đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc ổn định thị trường điện, giảm thiểu sự phụ thuộc vào các nguồn nhiên liệu hóa thạch biến động.