Giám đốc Instagram: Tương tác giảm một nửa nếu không có thuật toán

Adam Mosseri, người đứng đầu Instagram, vừa đưa ra một con số đáng chú ý: nếu người dùng tắt hoàn toàn thuật toán đề xuất nội dung, mức độ tương tác trên nền tảng sẽ giảm khoảng một nửa. Phát biểu này làm dấy lên cuộc tranh luận về vai trò của thuật toán trong trải nghiệm mạng xã hội hiện đại.

Con số đáng suy ngẫm từ chính người đứng đầu nền tảng

Theo Mosseri, thuật toán không chỉ là một tính năng phụ trợ mà đã trở thành xương sống trong cách Instagram vận hành. Ông cho biết khi người dùng chuyển sang chế độ xem dòng thời gian theo thứ tự thời gian thuần túy, thay vì dòng nội dung được cá nhân hóa, lượng tương tác giảm mạnh.

"Nếu bạn tắt thuật toán, tương tác sẽ giảm khoảng một nửa" — Adam Mosseri chia sẻ.

Điều này phản ánh một thực tế: phần lớn người dùng đã quen với việc được "phục vụ" nội dung phù hợp sở thích, thay vì phải tự lọc lấy thông tin từ một dòng chảy hỗn độn.

Vì sao thuật toán lại quan trọng đến vậy?

Các nền tảng như Instagram, TikTok hay YouTube đều dựa vào hệ thống học máy để dự đoán nội dung nào sẽ giữ chân người dùng lâu nhất. Những hệ thống này phân tích hàng loạt tín hiệu:

• Thời gian dừng lại ở mỗi bài đăng
• Lượt thích, bình luận, chia sẻ và lưu bài
• Lịch sử tương tác với tài khoản và chủ đề tương tự
• Thời điểm người dùng thường hoạt động

Nhờ đó, thuật toán có thể sắp xếp nội dung sao cho người dùng ở lại lâu hơn, xem nhiều hơn và tương tác nhiều hơn. Về mặt kinh doanh, đây là yếu tố sống còn vì doanh thu quảng cáo gắn trực tiếp với mức độ tương tác.

Tranh cãi về quyền kiểm soát trải nghiệm

Con số mà Mosseri đưa ra không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn chạm đến một vấn đề lớn hơn: liệu người dùng có thực sự được kiểm soát trải nghiệm của chính mình?

Một mặt, thuật toán giúp người dùng khám phá nội dung họ có thể không bao giờ tìm thấy. Mặt khác, nó cũng tạo ra hiện tượng "buồng vang" (echo chamber), khiến người dùng chỉ tiếp xúc với quan điểm giống mình, đồng thời khiến họ dành nhiều thời gian hơn cho nền tảng so với mong muốn.

Nhiều chuyên gia cho rằng việc tắt thuật toán là một lựa chọn cần thiết, nhưng nếu lựa chọn đó khiến trải nghiệm trở nên kém hấp dẫn, thì sẽ rất ít người thực sự sử dụng.

Bối cảnh pháp lý đang thay đổi

Phát biểu của Mosseri xuất hiện trong thời điểm các nhà quản lý ở nhiều nơi — trong đó có châu Âu và Australia — đang thúc đẩy các quy định buộc nền tảng phải cung cấp tùy chọn dòng nội dung theo thứ tự thời gian hoặc không dùng thuật toán.

Tại Việt Nam, các nền tảng mạng xã hội cũng ngày càng chịu sự giám sát chặt chẽ hơn về nội dung được đề xuất, đặc biệt liên quan đến thông tin sai lệch và nội dung độc hại. Việc hiểu rõ cách thuật toán vận hành vì thế không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn là vấn đề chính sách và xã hội.

Điều này có ý nghĩa gì với người dùng Việt Nam?

Với hàng chục triệu người dùng Instagram và các nền tảng tương tự tại Việt Nam, câu chuyện này nhắc nhở rằng trải nghiệm mạng xã hội của chúng ta phần lớn được định hình bởi những thuật toán vô hình.

• Nếu bạn cảm thấy mình dành quá nhiều thời gian cuộn xem vô thức, đó có thể là dấu hiệu thuật toán đang làm việc quá tốt.
• Việc chủ động theo dõi và tương tác với những tài khoản mình thực sự quan tâm có thể giúp "dạy" lại thuật toán.
• Hiểu rõ cơ chế đề xuất giúp người dùng tỉnh táo hơn trước các nội dung gây nghiện nhưng ít giá trị.

Con số "giảm một nửa" mà Mosseri đưa ra có thể là lời giải thích kỹ thuật, nhưng nó cũng là lời nhắc rằng: trên mạng xã hội hiện đại, thuật toán chính là người dẫn đường — và chúng ta nên biết mình đang được dẫn đi đâu.