Giây nhuận đứng trước ngày phán xử: Các chuyên gia thời gian chuẩn bị bỏ phiếu

Giây nhuận (leap second) – thứ từng khiến các kỹ sư hệ thống trên toàn cầu phải "nín thở" mỗi lần được thêm vào – có thể sắp bị khai tử. Hội nghị Quốc tế về Đo lường và Cân đo (CGPM) được cho là sẽ bỏ phiếu chấm dứt cơ chế này để đạt được sự hài hòa về thời gian.

Giây nhuận là gì và vì sao nó gây phiền phức?

Kể từ năm 1972, đã có 27 giây nhuận được thêm vào Giờ Phối hợp Quốc tế (UTC) nhằm giữ nó đồng bộ với thang thời gian thiên văn UT1 – vốn dựa trên vòng quay có dao động của Trái Đất.

Vấn đề nằm ở chỗ: việc thêm một giây tưởng chừng đơn giản lại gây ra không ít rắc rối cho các hệ thống máy tính. Phần mềm, máy chủ và thiết bị mạng được thiết kế để xử lý thời gian theo cách rất chặt chẽ, nên một giây bất ngờ xuất hiện có thể làm sai lệch dữ liệu, gây lỗi giao dịch hoặc thậm chí khiến hệ thống sập.

Đề xuất mới: Nới rộng khoảng cách lên một giờ

Đề xuất đang được xem xét sẽ tăng mức chênh lệch cho phép giữa UTC và UT1 từ 0,9 giây lên một giờ đồng hồ. Điều này đồng nghĩa với việc không cần thực hiện điều chỉnh giây nhuận trong nhiều thế kỷ tới.

Đáng chú ý, tốc độ quay của Trái Đất trong những năm gần đây đã tăng lên, làm dấy lên khả năng phải áp dụng "giây nhuận âm" – tức là loại bỏ một giây thay vì thêm vào. Đây là việc chưa từng được thực hiện trong lịch sử.

Các chuyên gia ước tính có 30% khả năng các hệ thống toàn cầu sẽ cần đến giây nhuận âm vào năm 2035 để giữ hai thang đo thời gian đồng bộ. Điều này có thể gây ra vấn đề nghiêm trọng cho các hệ thống máy tính vốn được thiết kế để xử lý việc thêm giây, chứ không phải loại bỏ giây.

Giới chuyên gia nói gì?

Nhiều cơ quan quốc gia đã ủng hộ đề xuất này, và nó được dự đoán sẽ được thông qua. Nếu được chấp thuận, thay đổi sẽ có hiệu lực từ ngày 20 tháng 5 năm 2027.

Ông Setnam Shemar, nhà khoa học chính tại Phòng thí nghiệm Vật lý Quốc gia Anh (NPL), nhận định đề xuất này sẽ giúp loại bỏ những rủi ro liên quan đến giây nhuận trong nhiều thế kỷ.

"Giây nhuận có thể khó triển khai một cách đáng tin cậy, và nếu không được áp dụng đúng cách, chúng có thể gây ra sự khác biệt về thời gian giữa các mạng lưới, dẫn đến khả năng hỏng hóc các hệ thống như mạng điện thoại di động hoặc lưới điện. Những rủi ro này có thể tăng lên nếu phải triển khai giây nhuận âm lần đầu tiên."

Trước đây, giây nhuận được thêm vào UTC để giữ nó trong khoảng cách 0,9 giây so với UT1. Từ ngày 20 tháng 5 năm 2027, mức chênh lệch lên tới một giờ sẽ được cho phép trước khi cần can thiệp, đảm bảo tính liên tục của UTC trong vài thế kỷ hoặc lâu hơn.

Điều này có nghĩa gì với các ứng dụng thiên văn?

Mối quan hệ giữa UTC và UT1 rất quan trọng đối với một số ứng dụng như thiên văn học và hàng hải thiên văn. Quyết định này sẽ không cắt đứt mối liên kết đó: UT1 vẫn sẽ được theo dõi, và sự khác biệt giữa nó với UTC vẫn sẽ được phổ biến thông qua các dịch vụ quốc tế đã được thiết lập.

Nói cách khác, các nhà thiên văn học và những ai cần độ chính xác dựa trên vòng quay Trái Đất vẫn có thể tra cứu thông tin, chỉ là UTC sẽ không còn phải "chạy theo" từng giây một nữa.

Góc nhìn cho độc giả Việt Nam

Với các doanh nghiệp công nghệ và nhà phát triển phần mềm tại Việt Nam, việc bỏ giây nhuận là tin vui. Các hệ thống như máy chủ, cơ sở dữ liệu, nền tảng thương mại điện tử và dịch vụ tài chính từng phải đối mặt với nguy cơ lỗi thời gian mỗi khi giây nhuận được công bố. Việc loại bỏ cơ chế này sẽ giúp giảm bớt gánh nặng vận hành và hạn chế các sự cố ngoài ý muốn.

Tuy nhiên, các kỹ sư vẫn cần lưu ý cập nhật múi giờ và phần mềm liên quan đến thời gian, đặc biệt là trong các hệ thống phân tán và ứng dụng đòi hỏi độ chính xác cao.