UTC chính thức trở thành thang thời gian liên tục từ năm 2027: Giây nhuận bị loại bỏ vĩnh viễn

Hội nghị Đo lường Quốc tế (CGPM) vừa thông qua Nghị quyết 5 tại kỳ họp lần thứ 28, đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong cách thế giới định nghĩa và duy trì thời gian. Theo đó, Giờ Phối hợp Quốc tế (UTC) sẽ trở thành một thang thời gian liên tục kể từ ngày 20/5/2027, chấm dứt kỷ nguyên của những giây nhuận gây nhiều tranh cãi.

Đây là quyết định có tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực, từ hạ tầng viễn thông, năng lượng, giao thông cho đến các hệ thống máy chủ và thiết bị IoT trên toàn cầu.

Tại sao giây nhuận lại là vấn đề?

Từ trước đến nay, UTC được duy trì sao cho không lệch quá 0,9 giây so với UT1 — thang thời gian phản ánh chuyển động quay thực tế của Trái Đất. Vì vòng quay của Trái Đất không ổn định, các nhà khoa học phải thêm hoặc bớt giây nhuận để giữ UTC đồng bộ với UT1.

Tuy nhiên, cơ chế này đã bộc lộ nhiều hạn chế nghiêm trọng:

• Giây nhuận dương từng gây ra sự cố sập hệ thống máy chủ, lỗi phần mềm và gián đoạn dịch vụ trên toàn cầu.
• Giây nhuận âm chưa từng được áp dụng, nhưng được đánh giá là có rủi ro cực cao. CGPM ước tính đến năm 2035, xác suất xảy ra giây nhuận âm có thể lên tới 30%.
• Các nhà cung cấp dịch vụ toàn cầu sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để xử lý giây nhuận, dẫn đến sự không nhất quán về thời gian giữa các hệ thống — đi ngược lại với chuẩn SI.

Theo CGPM, việc chuẩn bị cho giây nhuận âm sẽ đòi hỏi các ngành công nghiệp phụ thuộc vào đồng bộ thời gian phải đầu tư tài chính với quy mô tương đương cuộc "chuẩn bị cho lỗi Y2K" (millennium bug).

"Việc sử dụng các phương pháp giảm thiểu khác nhau cho giây nhuận của các nhà cung cấp dịch vụ toàn cầu... dẫn đến sự không nhất quán về thời gian giữa các hệ thống khác nhau" — trích Nghị quyết 5.

Những điểm chính của Nghị quyết 5

Nghị quyết 5 đưa ra các quyết định mang tính bước ngoặt:

• UTC liên tục sẽ có hiệu lực từ ngày 20/5/2027.
• Giá trị chênh lệch tối đa |UT1-UTC| sẽ là 3.600 giây (tương đương 1 giờ), thay vì 0,9 giây như hiện nay. Điều này đảm bảo tính liên tục của UTC trong nhiều thế kỷ tới.
• BIPM được yêu cầu tiếp tục hợp tác với ITU, IAU, IUGG, IERS và các tổ chức liên quan để hỗ trợ người dùng áp dụng quyết định này.
• Việc giám sát giá trị UT1-UTC, dự đoán và mô hình hóa diễn biến của nó sẽ được tiếp tục thực hiện và báo cáo định kỳ cho CIPM.

Tác động đến người dùng và hạ tầng kỹ thuật số

Người dùng UT1 vẫn có thể tra cứu giá trị chênh lệch UT1-UTC thông qua thông điệp dẫn đường của các hệ thống vệ tinh GNSS, cũng như các dịch vụ internet do IERS và các Viện Đo lường Quốc gia (NMI) cung cấp.

Trong khi đó, ngành vô tuyến điện sẽ có giai đoạn chuyển tiếp. ITU-R đang nghiên cứu cập nhật mã truyền tải chênh lệch UT1-UTC qua các đài phát thanh, với thời gian chuyển đổi kéo dài đến năm 2035, muộn nhất là 2040 cho các thiết bị cũ chưa thể thay thế.

Đối với Việt Nam và các quốc gia khác, việc UTC trở thành thang thời gian liên tục sẽ:

• Giảm gánh nặng kỹ thuật cho các nhà phát triển phần mềm và quản trị hệ thống, vốn phải liên tục cập nhật cơ sở dữ liệu giây nhuận.
• Tăng độ ổn định cho các hệ thống IoT, lưới điện thông minh, mạng cảm biến phân tán — những lĩnh vực đang phát triển mạnh tại Việt Nam.
• Loại bỏ rủi ro từ các sự cố đồng bộ thời gian có thể ảnh hưởng đến giao dịch tài chính, vận hành viễn thông và hạ tầng giao thông.

Bối cảnh và lộ trình

Quyết định này không đến bất ngờ. Từ năm 2022, Nghị quyết 4 của CGPM đã xác định rằng giá trị tối đa của |UT1-UTC| sẽ được tăng lên vào hoặc trước năm 2035 để đảm bảo tính liên tục của UTC trong ít nhất một thế kỷ. Nghị quyết 5 năm 2026 cụ thể hóa lộ trình đó với mốc thời gian rõ ràng.

Một hội thảo do Ủy ban Tư vấn về Thời gian và Tần số (CCTF) phối hợp với IERS tổ chức vào tháng 3/2025 đã tập hợp các chuyên gia về chuyển động quay của Trái Đất để đánh giá rủi ro. Các tổ chức quốc tế như ITU-T, URSI, nhóm IEEE 1588 và đại diện ngành công nghiệp cũng đã gửi văn bản chính thức tới BIPM, ủng hộ việc đẩy nhanh áp dụng UTC liên tục.

CGPM cũng cảnh báo rằng nếu trì hoãn, một số tổ chức có thể chuyển sang dùng thang thời gian GNSS thay vì UTC làm tham chiếu, điều này sẽ "ảnh hưởng nghiêm trọng đến khái niệm tiêu chuẩn hóa quốc tế trong đo lường học".

Kết luận

Việc UTC trở thành thang thời gian liên tục từ năm 2027 là một trong những thay đổi quan trọng nhất của ngành đo lường thời gian trong nhiều thập kỷ. Đối với cộng đồng công nghệ — từ quản trị hệ thống, phát triển phần mềm đến vận hành hạ tầng cloud và IoT — đây là tin tốt lành, giúp loại bỏ một nguồn rủi ro dai dẳng và mở đường cho các hệ thống đồng bộ thời gian ổn định, nhất quán hơn trên toàn cầu.