Thế giới chính thức khai tử giây nhuận để tránh thảm họa kiểu Y2K

Hội nghị Đo lường và Cân đo Quốc tế (GCPM) đã bỏ phiếu chấm dứt việc thêm giây nhuận vào giờ phối hợp quốc tế (UTC). Lý do được đưa ra là hàng tỷ thiết bị IoT khó có thể cập nhật kịp, nguy cơ tạo ra một cuộc khủng hoảng sửa lỗi trên quy mô tương đương Y2K. Thay vào đó, thế giới sẽ để giờ dựa trên vòng quay Trái Đất và giờ nguyên tử lệch nhau trong một giới hạn cho phép.

Vì sao phải có giây nhuận?

Tốc độ quay của Trái Đất không ổn định. Giới khoa học tính ra giờ UT1 dựa trên vòng quay thực tế của hành tinh, trong khi con người dùng UTC — chuẩn giờ được xây dựng từ đồng hồ nguyên tử. Hai hệ thống này không bao giờ khớp tuyệt đối.

Khi Trái Đất quay chậm lại, GCPM thêm giây nhuận để UT1 và UTC đồng bộ. Những năm gần đây, họ thậm chí đã tính đến cả phương án giây nhuận âm, bởi vòng quay Trái Đất có lúc tăng tốc đôi chút.

"Giây nhuận âm chưa từng được áp dụng, và được đánh giá là có rủi ro cao gây ra bất thường và gián đoạn cho các hạ tầng trọng yếu vốn chưa được chuẩn bị."

Nỗi lo mang tên thiết bị IoT

Tại kỳ họp lần thứ 28 vừa qua, các "chúa tể thời gian" đã quyết định chấm dứt sử dụng giây nhuận. Trong nghị quyết công bố sau cuộc bỏ phiếu, họ nêu rõ việc chuẩn bị cho một giây nhuận âm sẽ buộc các ngành phụ thuộc vào đồng bộ thời gian phải đầu tư tài chính với chi phí ước tính tương đương chuẩn bị cho lỗi thiên niên kỷ.

Độc giả có thể còn nhớ cuối thập niên 1990, thế giới đã chi hàng tỷ USD để sửa phần mềm không xử lý được ngày sau 31/12/1999. Giới sử học hiện ước tính chi phí toàn cầu cho việc khắc phục Y2K rơi vào khoảng 300 đến 600 tỷ USD — số tiền được cho là không đáng.

GCPM cũng đặc biệt lo ngại về các thiết bị kết nối:

• Sự phổ biến ngày càng tăng của IoT, hệ thống đa cảm biến phân tán, lưới điện thông minh và dịch vụ ảo làm gia tăng rủi ro trục trặc khi chèn bất kỳ giây nhuận nào.
• Các nhà cung cấp dịch vụ toàn cầu dùng những phương pháp xử lý giây nhuận khác nhau, dẫn đến sự không nhất quán về thời gian giữa các hệ thống và không đúng với đơn vị giây chuẩn SI.

Kịch bản tồi tệ

Thế giới có vô số nhà sản xuất thiết bị IoT nhưng lại thiếu chuẩn mực chung về cách chúng vận hành. Nhiều hãng xuất xưởng thiết bị cẩu thả, phần mềm lỗi thời, thậm chí không có cơ chế cập nhật dễ dàng. Hàng tỷ thiết bị vì thế có thể không xử lý được giây nhuận.

Hệ quả có thể rất nghiêm trọng. Chứng chỉ số chứa giá trị notBefore — thời điểm mà trước đó chứng chỉ không được chấp nhận. Nhiều hệ thống sẽ từ chối chứng chỉ có thời gian bất thường. Có thể hình dung kịch bản một nhà mạng lớn không xử lý nổi giây nhuận, khiến chính mạng lưới của họ cho rằng khách hàng không đáng tin cậy để kết nối.

Giải pháp thay thế: Continuous UTC

Thay vì giây nhuận, GCPM cho phép UT1 và UTC lệch nhau tối đa 3.600 giây theo cơ chế có tên "Continuous UTC", bắt đầu có hiệu lực từ năm tới. Con người vốn đã quen với việc thêm bớt giờ nhờ quy ước giờ mùa hè (Daylight Saving Time), nên việc chấp nhận một độ lệch nhất định không phải điều quá xa lạ.

Với người dùng Việt Nam, thay đổi này gần như không gây ảnh hưởng trực tiếp trong ngắn hạn, nhưng lại có ý nghĩa lớn với các doanh nghiệp vận hành hạ tầng IoT, lưới điện thông minh hay hệ thống máy chủ đồng bộ thời gian — nhóm vốn luôn là đối tượng chịu thiệt hại đầu tiên khi chuẩn thời gian toàn cầu thay đổi.

Quyết định của GCPM cho thấy các tổ chức tiêu chuẩn đã chọn cách nhìn dài hạn trước sự thiếu hoàn hảo khó tránh của phần mềm và thiết bị kết nối. Thay vì buộc hàng tỷ thiết bị phải thích nghi, họ chọn thay đổi chính cách con người định nghĩa thời gian.