Google xác định tên các vùng nước trên Google Earth như thế nào?

Có hàng trăm triệu người trên khắp thế giới sử dụng Google Earth. Nhiều người trong số họ có quan điểm mạnh mẽ — và đôi khi xung đột với nhau — về cách đặt tên địa danh và vẽ đường biên giới. Tranh chấp về tên gọi và lãnh thổ xuất hiện ở gần như mọi khu vực, và là một trong những vấn đề địa chính trị gây tranh cãi gay gắt nhất hiện nay.

Kể từ khi ra mắt Google Earth vào năm 2004, Google đã cố gắng lường trước những tranh cãi này và giải quyết chúng theo cách có nguyên tắc, chặt chẽ và nhất quán. Trong một bài đăng trên blog chính sách công năm 2008, Andrew McLaughlin — Giám đốc Chính sách Công toàn cầu của Google — đã trình bày cách công ty tiếp cận việc đặt tên cho các vùng nước.

Nguyên tắc: Không đứng về phía nào trong tranh chấp địa chính trị

Giống như bất kỳ nhà xuất bản bản đồ nào, chính sách của Google từng bị nhiều nhóm soi xét, đặc biệt khi nhiều quốc gia bất đồng về tên đúng của một vùng nước chung. Hầu hết các vùng nước có một tên phổ biến (như "Thái Bình Dương"), nhưng một số khác lại được các quốc gia và nền văn hóa khác nhau gọi bằng những tên khác nhau.

Một phần khác biệt đến từ ngôn ngữ (như "Germany" trong tiếng Anh, "l'Allemagne" trong tiếng Pháp, "Deutschland" trong tiếng Đức). Tuy nhiên, những khác biệt khác lại phản ánh tranh chấp chính trị, lịch sử hoặc văn hóa sâu rộng hơn. Ví dụ, vùng nước giữa quần đảo Nhật Bản và bán đảo Triều Tiên được gọi là "Biển Nhật Bản" ở Nhật Bản, nhưng là "Biển Đông" (East Sea) ở Hàn Quốc.

Là nhà phát hành một công cụ tham chiếu địa lý, chúng tôi tin rằng Google không nên chọn phe trong các tranh chấp địa chính trị quốc tế.

Chính sách "Sử dụng tên địa phương chính"

Vì lý do trên, Google đã chọn áp dụng một chính sách thống nhất gọi là Primary Local Usage (Sử dụng tên địa phương chính). Theo chính sách này:

• Phiên bản tiếng Anh của Google Earth hiển thị (các) tên chính, phổ biến và địa phương do các quốc gia có chủ quyền tiếp giáp vùng nước đặt ra.
• Nếu tất cả các quốc gia tiếp giáp đồng ý về tên gọi, tên chung đó sẽ được hiển thị (ví dụ "Caribbean Sea" trong tiếng Anh, "Mar Caribe" trong tiếng Tây Ban Nha).
• Nếu các quốc gia tranh chấp về tên đúng, Google hiển thị cả hai tên, với mỗi nhãn được đặt gần quốc gia hoặc các quốc gia sử dụng tên đó hơn.

Một trong những điểm mạnh của Google Earth là khả năng cung cấp lượng thông tin lớn hơn nhiều so với bản đồ giấy phẳng. Vì vậy, ngoài việc hiển thị cả hai tên đang tranh chấp, Google còn cung cấp một hộp văn bản có thể nhấp vào để giải thích chi tiết hơn. Chẳng hạn, khi nhấp vào địa danh "Yellow Sea" hoặc "West Sea", người dùng sẽ thấy thông tin giải thích rằng đây là tên tiếng Anh phổ biến, ở Trung Quốc gọi là Huáng Hǎi (黄海), còn ở Hàn Quốc thường gọi là West Sea (Sŏ Hae, 서해).

Với các phiên bản ngôn ngữ khác ngoài tiếng Anh, Google chỉ hiển thị tên ưu tiên trong ngôn ngữ đó. Ví dụ, phiên bản tiếng Nhật hiển thị "Biển Nhật Bản" (日本海), trong khi phiên bản tiếng Hàn hiển thị "Biển Đông" (동해). Tuy nhiên, cả hai tên vẫn xuất hiện trong hộp chú thích chính trị.

Ba tính từ quan trọng: "Chính", "phổ biến" và "địa phương"

Khi chính sách nói rằng Google hiển thị tên "chính, phổ biến, địa phương" của một vùng nước, mỗi tính từ đều có ý nghĩa quan trọng và riêng biệt:

• "Chính" (primary): bao gồm những tên được sử dụng chủ yếu, thay vì phải thêm mọi biệt danh hay biến thể có thể có.
• "Phổ biến" (common): bao gồm những tên đang được dùng rộng rãi hằng ngày, thay vì công nhận ngay lập tức bất kỳ việc đổi tên tùy tiện nào của chính phủ. Nói cách khác, nếu một nhà lãnh đạo tuyên bố đổi tên Thái Bình Dương theo tên mẹ mình, Google sẽ không thêm địa danh đó trừ khi tên ấy trở nên phổ biến.
• "Địa phương" (local): phản ánh tên chính và phổ biến được các quốc gia thực sự tiếp giáp vùng nước sử dụng, vì theo luật quốc tế, đây là những quốc gia có quyền lợi chủ quyền đặc biệt đối với vùng nước đó.

Theo Google, quy tắc này tạo ra sự kết hợp tối ưu giữa tính trung lập, khách quan và chính danh.

Các phương án thay thế đã bị loại bỏ

Google cũng cân nhắc và cuối cùng quyết định không áp dụng một số cách tiếp cận khác:

• Dựa vào các tổ chức quốc tế có thẩm quyền: Google từng xem xét giao phó hoàn toàn việc đặt tên cho Phòng Bản đồ Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, các ấn phẩm của cơ quan này không đủ độ bao phủ và chi tiết, và LHQ vốn không đưa ra quan điểm chính thức về tên địa lý để tránh phải chọn phe giữa các quốc gia thành viên. Bên cạnh đó, LHQ cũng bị một số bên coi là tổ chức bị chính trị hóa.
• Tổ chức Thủy văn Quốc tế (IHO): Trong những thập kỷ gần đây, IHO tập trung vào đặt tên các đặc điểm dưới biển và xác định ranh giới biển, chứ không giải quyết tranh chấp địa chính trị hiện tại. Ngoài ra, tổ chức này chỉ có thành viên là cơ quan thủy văn của chưa đến một nửa số quốc gia trên thế giới.
• Các tổ chức địa lý quốc gia: Như National Geographic Society (Mỹ) hay Royal Geographical Society (Anh) chỉ tồn tại ở một số ít nền kinh tế lớn và giàu, và nhiều người cho rằng chúng không đại diện cho quan điểm của các khu vực khác trên thế giới.
• Giới học thuật: Việc khảo sát các học giả địa lý có bằng cấp cũng dễ thiên lệch, bởi chỉ việc chọn ai để khảo sát đã mang tính chủ quan cao.

Không độc quyền chân lý địa lý

Google thừa nhận rằng chính sách này sẽ khiến một số người không hài lòng với tên được hiển thị cho mỗi vùng nước tranh chấp. Nhưng công ty hy vọng người dùng sẽ chấp nhận rằng việc hiển thị tất cả các tên chính và phổ biến của mọi quốc gia tiếp giáp là công bằng và mang tính ngoại giao.

Có lẽ quan trọng nhất, chúng tôi nhận thức rằng mình không độc quyền về chân lý địa lý.

Google cũng kỳ vọng các cộng đồng khác nhau sẽ sử dụng Google Earth như một nền tảng mở để tạo nội dung phản ánh chính xác quan điểm của họ, thông qua các lớp dữ liệu do người dùng tạo.

Góc nhìn cho người dùng Việt Nam

Câu chuyện này đặc biệt đáng chú ý với độc giả Việt Nam, bởi Việt Nam từng nhiều lần phản ứng khi các nền tảng bản đồ quốc tế hiển thị tên gọi hoặc đường biên giới không đúng quan điểm chính thức, đặc biệt liên quan đến Biển Đông. Chính sách "hiển thị cả hai tên" của Google cho thấy một nền tảng toàn cầu phải xử lý các tranh chấp địa chính trị nhạy cảm như thế nào — và việc minh bạch hóa quy tắc vận hành chính là cách để giành được lòng tin của người dùng trong một thế giới đầy khác biệt.