Hà Lan đổ bê tông vào giếng khí đốt: Góc khuất của quyết định khó đảo ngược

Khi thế giới đang đối mặt với cuộc khủng hoảng năng lượng và những biến động địa chính trị, Hà Lan lại đang có một hành động gây tranh cãi: chủ động phá hủy cơ sở hạ tầng khí đốt khổng lồ ở Groningen bằng hàng nghìn tấn xi măng. Đây không chỉ là câu chuyện về môi trường hay địa phương, mà còn là minh chứng cho xu hướng chính phủ hiện đại lựa chọn những quyết định khó đảo ngược, bất chấp lợi ích chiến lược lâu dài.

Máy bơm xi măng vào giếng khí đốt Groningen

Bối cảnh: Từ mỏ khí lớn nhất châu Âu đến quyết định lấp giếng

Vào năm 1959, các nhà thăm dò đã phát hiện ra mỏ khí đốt Groningen ở phía bắc Hà Lan — mỏ lớn nhất châu Âu với trữ lượng khai thác lên tới 2.200 tỷ mét khối trong 60 năm qua. Mỏ khí này đã mang lại 363 tỷ euro cho ngân khố quốc gia và giúp Hà Lan độc lập năng lượng, tránh phụ thuộc vào nước ngoài.

Tuy nhiên, việc khai thác khí đốt tại mỏ nông và có nhiều đứt gãy nhỏ này đã gây ra các trận động đất cục bộ bắt đầu từ năm 1986. Đa số các trận động đất có cường độ dưới 1,5 độ Richter — quá nhỏ để người dân nhận thấy — nhưng một số ít vượt quá 2,0 và rất hiếm khi đạt 3,0. Dù các nhà khoa học cho rằng thiệt hại bị người dân phóng đại, chính quyền vẫn chịu áp lực lớn từ người dân Groningen, những người coi đây là mối đe dọa đến an toàn của họ.

Bài toán kinh tế: Đáng lẽ phải là một vụ mua chuộc có lợi

Theo nhà báo Hà Lan Jesse Frederik, người dân địa phương đã cường điệu hóa mức độ nguy hiểm của các trận động đất. Dữ liệu cho thấy ngay cả trận động đất lớn nhất ở Groningen (3,6 Richter) cũng chỉ tương đương với những trận động đất nhỏ thường xuyên xảy ra ở Ý, và khả năng gây hư hại nghiêm trọng cho các tòa nhà được xây theo tiêu chuẩn là rất thấp.

Về mặt kinh tế, 500 tỷ mét khối khí còn lại có giá trị khoảng 200 tỷ euro theo giá bán buôn hiện tại — đủ để trả cho mỗi cư dân của tỉnh 150.000 euro tiền bồi thường và vẫn còn dư 110 tỷ euro. Tuy nhiên, thay vì thực hiện phương án "mua chuộc" người dân bằng lợi ích kinh tế, chính phủ Hà Lan lại chọn cách nhượng bộ hoàn toàn.

Quyết định gây tranh cãi: Phá hủy để không thể quay lại

Năm 2018, chính phủ cam kết chấm dứt sản xuất khí vào năm 2030, sau đó rút ngắn xuống còn năm 2023. Đến năm 2023, Ủy ban nghị viện tuyên bố chính phủ có "món nợ danh dự" với người dân Groningen, và bộ trưởng chịu trách nhiệm Hans Vijlbrief quyết định đổ 500 mét xi măng vào các giếng khí.

Hội đồng Khai khoáng và cố vấn khoa học chính của chính phủ đều phản đối quyết định này. Họ lập luận rằng việc tạm ngừng sản xuất không tệ hơn việc lấp giếng, và quan trọng hơn, nó giữ lại sự linh hoạt cho chính phủ trong trường hợp khẩn cấp về địa chính trị hoặc suy thoái kinh tế. Đáng chú ý, mỏ Groningen hiện vẫn chứa lượng khí gấp đôi tổng lượng khí EU đã nhập từ Nga kể từ khi cuộc xâm lược Ukraine bắt đầu vào năm 2022.

Một cỗ máy chuyên dụng hiện đang di chuyển khắp tỉnh, kéo ra hàng km đường ống và đổ hàng nghìn tấn xi măng vào các giếng. Đến nay, 70 trong số 300 giếng đã bị phá hủy theo cách này.

Bài học về "tính lựa chọn" (optionality)

Câu chuyện Groningen không chỉ là về một số người thua cuộc tập trung đánh bại một đa số người thắng cuộc phân tán — nó còn minh họa cho xu hướng chính phủ chủ động hạn chế các lựa chọn của đất nước. Việc phá hủy giếng khí không thay đổi khả năng xảy ra động đất hay lượng khí thải toàn cầu vì sản xuất đã dừng. Mục đích duy nhất là đảm bảo rằng một chính phủ tương lai, đối mặt với hoàn cảnh khác — như sự sụp đổ của sản xuất LNG toàn cầu — sẽ không có khả năng thay đổi quyết định.

Xu hướng "hạn chế quyền lựa chọn" này không chỉ xuất hiện ở Hà Lan. Đức từng vội vã thực hiện lộ trình loại bỏ điện hạt nhân, thậm chí cấp giấy phép tháo dỡ lò phản ứng Neckarwestheim 2 trước khi nó ngừng hoạt động. Friedrich Merz — người từng phản đối việc đóng cửa các lò phản ứng vào tháng 4/2023 — giờ lại nói rằng đã quá muộn để khởi động lại chúng.

"Hạn chế tính lựa chọn' có hiệu quả. Nhưng nó phải trả giá. Việc thúc đẩy một quyết định trở nên không thể đảo ngược cho thấy sự thiếu tự tin vào quyết định của mình. Nếu một quyết định tốt, nó nên có khả năng sống sót qua sự phán xét của cử tri."

Góc nhìn cho kỷ nguyên số

Điều đáng chú ý cho cộng đồng công nghệ là bối cảnh hiện tại đang thay đổi nhanh chóng: nhu cầu về trung tâm dữ liệu đột ngột tăng cao làm điện nền (baseload power) trở nên giá trị hơn bao giờ hết. Nhật Bản sau khi đóng tất cả lò phản ứng hạt nhân sau thảm họa Fukushima đã tháo dỡ rất ít, và hơn một chục lò đã khởi động lại. Nhà máy Palisades ở Michigan đóng cửa năm 2022 nhưng hiện đang trong giai đoạn cuối của việc tái khởi động.

Các lựa chọn luôn có giá trị. Trong khi chính phủ Hà Lan ưu tiên lợi ích của Groningen hơn lợi ích quốc gia và châu Âu, thì cỗ máy đổ xi măng vẫn đang tiếp tục phá hủy thêm nhiều giếng khí — một hình ảnh ẩn dụ cho sự thiếu khôn ngoan trong hoạch định chính sách dài hạn mà giới công nghệ và doanh nghiệp cần nhìn nhận khi đầu tư vào những quyết định mang tính chiến lược.